Dạy Tiếng Thái Cho Học Sinh… Dân Tộc Thái

--- Bài mới hơn ---

  • Tài Liệu Học Tiếng Dân Tộc Thái
  • Chuyện Về Người Cán Bộ Tâm Huyết Truyền Dạy Ngôn Ngữ Và Chữ Viết Tiếng Thái
  • Chuyên Đề Dạy Tiếng Việt Cho Hs Dân Tộc
  • Để Ngôn Ngữ Mường Không “rơi Rụng”
  • Khẩn Trương Đưa Đề Án “dạy Và Học Tiếng Nói, Chữ Viết Dân Tộc Mường” Đi Vào Cuộc Sống
  • Theo ban giám hiệu nhà trường thì phần lớn số học sinh của nhà trường là người dân tộc Thái, nhưng nhiều em hiện nay không nói và hiểu được tiếng dân tộc mình. Nguyên nhân là từ khi các em còn nhỏ, bố mẹ không dạy tiếng Thái cho con, mà chỉ nói tiếng phổ thông (tiếng Kinh).

    Đến khi đi học ở trường tiểu học lại thường xuyên nói tiếng phổ thông, nên tiếng dân tộc Thái của các em bị mai một, quên dần. Đặc biệt, toàn bộ các em học sinh của trường đều không viết được chữ Thái, vì từ trước đến nay chưa được học.

    Cô giáo Cầm Thị Hoàn – hiệu trưởng Trường THCS Dân tộc nội trú huyện Thường Xuân tâm sự: “Xuất phát từ yêu cầu của nhà trường là muốn giữ gìn tiếng nói, chữ viết dân tộc Thái cho các em học sinh của trường, nên ban giám hiệu quyết định mở lớp dạy tiếng và chữ viết dân tộc Thái vào chiều thứ 5, thứ 7 hàng tuần.

    Lớp học thử nghiệm này hiện nay có 40 em học sinh khối lớp 8 theo học. Bên cạnh việc học tiếng, chữ viết, các em tham gia lớp học còn được sinh hoạt nhiều buổi ngoại khóa tìm hiểu về những nét đặc trưng trong sinh hoạt, văn hóa cộng đồng dân tộc Thái bản địa xứ Thanh. Kết thúc năm học, nhà trường sẽ tổng kết, rút kinh nghiệm để tiếp tục mở lớp dạy tiếng và chữ viết dân tộc Thái cho các em học sinh khóa sau”.

    Được biết, lớp dạy tiếng và chữ viết Thái của Trường THCS Dân tộc nội trú huyện Thường Xuân hiện nay do cô giáo Ngân Thị Tiên (giáo viên có chứng chỉ dạy tiếng và chữ viết dân tộc Thái cấp tỉnh) phụ trách. Đây là trường đầu tiên trong 13 trường THCS, THPT Dân tộc nội trú ở Thanh Hóa mở được lớp dạy tiếng và chữ viết dân tộc Thái cho các em học sinh, nhằm giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

    Hoàng Lam

    --- Bài cũ hơn ---

  • Dạy Tiếng, Chữ Viết Dân Tộc Thiểu Số Cho Cán Bộ, Công Chức Ở Vùng Dân Tộc Miền Núi
  • Người Tốt Việc Tốt: Tâm Huyết Với Việc Giữ Gìn Và Truyền Dạy Chữ Nôm Dao
  • Tâm Huyết Với Việc Giữ Gìn Và Truyền Dạy Chữ Nôm Dao
  • Dạy Tiếng Dao Cho Cán Bộ, Công Chức
  • Truyền Dạy Chữ Nôm Dao Góp Phần Bảo Tồn Di Sản Văn Hóa Dân Tộc
  • Tài Liệu Học Tiếng Dân Tộc Thái

    --- Bài mới hơn ---

  • Chuyện Về Người Cán Bộ Tâm Huyết Truyền Dạy Ngôn Ngữ Và Chữ Viết Tiếng Thái
  • Chuyên Đề Dạy Tiếng Việt Cho Hs Dân Tộc
  • Để Ngôn Ngữ Mường Không “rơi Rụng”
  • Khẩn Trương Đưa Đề Án “dạy Và Học Tiếng Nói, Chữ Viết Dân Tộc Mường” Đi Vào Cuộc Sống
  • Dạy Và Học Tiếng Nói, Chữ Viết Dân Tộc Mường Góp Phần Bảo Tồn Và Phát Huy Bản Sắc Văn Hóa Của Dân Tộc
  • Trung tâm bồi dượng thường xuyên Huyện Con Cuông

    Bài dạy tiếng thái

    Giáo Viên: Vi Thị Huệ

    Tháng 6 Năm 2014

    Bài mở đầu:

    Mục đích, ý nghĩa và sự cần thiết của việc học nói tiếng dân tộc Thái

    I . Mục đích

    – Học để hiểu và nói được một số từ cơ bản, một số câu cần thiết về tiếng dân tộc Thái, để hạn chế bớt sự bất đồng về ngôn ngữ, khi trực tiếp công tác tại các huyện miền núi Nghệ An.

    – Tạo thuận lợi trong việc tuyên truyền đường lối chính sách của Đảng về kinh tế, chính trị, văn hoá xã hội đối với cán bộ miền xuôi công tác ở các vùng dân tộc thiểu số

    II . ý nghĩa và sự cần thiết

    Biết nói tiếng dân tộc Thái sẽ giải quyết được một số khó khăn ( đặc biệt là sự bất đồng về tiếng nói). Khi tiếp xúc với các dân tộc ít người ta có thể dùng tiếng Thái để giao tiếp với họ. Vì tất cả các dân tộc ít người ở trên địa bàn miền núi Nghệ An ( trừ dân tộc Thổ), đều biết nói tiếng Thái. Do đó biết nói tiếng dân tộc Thái có ý nghĩa thiết thực đối với cán bộ miền xuôi trực tiếp công tác ở địa bàn miền núi.

    III . Vài nét khái lược về dân tộc Thái ở tỉnh Nghệ An

    1/ Về nguồn gốc

    Theo các cụ già trăm tuổi trước đây kể lại, dân tộc Thái Nghệ An có nguồn gốc thuộc các tỉnh phía Bắc Việt Nam. Qua quá trình phát triển của lịch sử, một bộ phận đã di cư sang các tỉnh Bắc Lào, rồi từ Lào họ xuôi theo các dòng sông di cư sang Nghệ An . Tuyến đường 7, theo sông Nậm Mộ, Nậm Nơn, sông Lam họ cư trú rải rác dọc sông và tập trung đông nhất là vùng Mường Quạ ( nay là Môn Sơn, huyện Con Cuông).

    Tuyến đường 48, họ di cư dọc theo sông Hiếu và định cư tập trung đông nhất là vùng Mường Nọc Quế Phong và Khủn Tinh Quỳ Hợp.

    2/ Về thành phần

    Dân tộc Thái ở Nghệ An có ba nhóm người: Nhóm Mán Thanh, nhóm Hàng Tổng và nhóm Tày Mười. Phần lớn họ sống ở sáu huyện miền núi, phần ít hơn sống ở các huyện Nghĩa Đàn, Tân Kỳ, Anh Sơn và Quỳnh Lưu.

    3/ Về tiếng nói

    – Tiếng Thái cũng giống như tiếng Phổ thông, từng nhóm người, từng vùng âm lượng nói nặng nhẹ có khác nhau nhưng không ảnh hưởng đến việc giao tiếp với nhau.

    Thí dụ: Thái đường 48 có đôi chỗ nói khác Thái đường 7: Pay ( đi)

    +Thái 48: Po hoặc pa

    +Thái 7 : Pay hoặc pà

    Hiện nay, tiếng Thái có rất nhiều từ vay mượn tiếng Việt, đặc biệt là số từ thuộc các lĩnh vực chính trị, kinh tế hoặc các từ nói về các phương tiện hiện đại…

    – Tiếng Thái cũng có bộ chữ riêng dùng để ghi. Phần này, biên soạn để dạy nói theo lối phiên âm – hội thoại

    Bài 1

    Cách gọi tên và quan hệ gia đình

    I . Vài nét cơ bản trong quan hệ gia đình người thái.

    Hiện nay ở miền núi vùng cao, dântộc Thái nói riêng và các dân tộc thiểu số khác nói chung đang giữ được nhiều nét sinh hoạt mang tính chất truyền thống. đến với họ chúng ta không thể tránh khỏi sự ngỡ ngàng buổi ban đầu. Sinh hoạt dễ thấy nhất là bữa cơm hàng ngày của gia đình họ. Một gia đình chỉ có bốn đến năm người mà họ cũng dọn thành hai mâm.

    Thường là đàn ông ngồi mâm đặt gian ngoài còn đàn bà, con gái ngồi mâm đặt gian trong. Vì sao vậy? Để cắt nghĩa vấn đề này, chúng tôi giới thiệu vắn tắt một số mối quan hệ mang tính chất huyết thống trong gia đình người thái như sau.

    1/ Quan hệ giữa cô dâu với những người trong gia đình.

    a/ Cô dâu với những người nam giới bậc trên chồng.

    ở trong nhà, trong nội tộc, họ kính nể nhau. Trong sinh hoạt hàng ngày, họ rất có ý thức để tránh sự va chạm lẫn nhau. Vì thế, trong những bữa cơm hàng ngày, cô dâu không ngồi ăn cùng mâm với bố chồng, anh chồng hoặc chú bác trong nhà, trong nội tộc.

    Nếu uống rượu cần thì cô dâu cũng không được cầm cần uống cùng một loạt với bố chồng hoặc anh chồng.

    Phòng ở của cô dâu, bố chồng hoặc anh chồng tuyệt đối không được đặt chân vào ( mặc dù có đông người) và ngược lại cô dâu cũng vậy.

    b/ chàng rể đối với nữ giới bậc trên vợ trong nhà.

    Cũng tương tự như cô dâu đối với bố chồng, anh chồng. Bữa cơm chàng rể cũng không được phép ngồi ăn chung mâm vối mẹ và chị của vợ.

    Những mối quan hệ trên như những quy định nghiêm ngặt thậm chí trở thành vấn đề kiêng kị trong sinh hoạt gia đình.

    Vì thế, trong gia đình người Thái, khi có dâu, có rể trong nhà, mặc dù ít người, khi ăn cơm, họ vẫn phải dọn ăn thành hai mâm. Gian ngoài dành cho mâm đàn ông còn gian nhà trong dành cho mâm phụ nữ. gia đình nào sinh hoạt tuỳ tiện sẽ bị bà con, xóm giềng lên án ngay.

    Một số phong tục trong cưới hỏi:

    Từ xưa đến nay người Thái đón dâu về lúc 1 giờ sáng. Khi đưa dâu lên cầu thang Bố mẹ chồng làm lễ rửa chân cho cô dâu và chú rể mới được bước chân lên cầu thang.

    Khi gả con gái về nhà chồng chú rể có món quà tặng mẹ vợ là một vòng tay. Chiếc vòng tay này mang ý nghĩa là vòng sữa mẹ.

    Bài đọc:

    Lan nọi tên họng ê Khang, cha pay học ma, lan tham mệ:

    Ủi ơi ( Mệ ơi) ài chông pay ê tủa, cờ lơ?

    Cháu nhỏ tên là Khang, mới đi học về, cháu hỏi mẹ:

    – Mự ngoa : Hôm qua

    – Mự nị : Hôm nay

    – Mự nớ : Ngày mai

    – Mự hừ : Ngày mốt

    – Bươn cón : Tháng trước

    – Bươn nị : Tháng này

    – Bươn lăng : Tháng sau

    – Pi cai : Năm qua

    – Pi nị : Năm nay

    – Pi ná : Năm sau

    Đọc và thuộc các từ ngữ sau

    – Hâng mự : Lâu ngày

    – Nhàm chậu : Buổi sáng

    – Nhàm xai( nghền) : Buổi trưa

    – Nhàm cải : Buổi chiều

    – Nhàm khắm : Buổi tối

    – Nhàm khừn : Ban đêm

    BÀI 4

    MỘT SỐ TỪ NGỮ VÀ CÂU DÙNG ĐỂ HỎI

    Cung cấp và tập cho học viên nói đúng các từ ngữ và câu dùng để hỏi. Qua đó hướng dẫn học viên sử dụng phù hợp với nội dung, ngữ cách mình muốn hỏi.

    I. TỪ NGỮ VÀ CÂU MẪU

    1/ Từ ngữ

    – Phơ?( pửa?) : Ai?

    – ăn lơ ( ăn tủa?) : Cái gì?

    – Ệt ăn lơ? ( ề ăn tủa?) : Làm cái gì?

    – Chơ lơ? : Khi nào, lúc nào, bao giờ?

    – Pay (po, pa, pơ) : Đi

    – Pay cơ lơ? : Đi đâu?

    – Pay cơ lơ ma? : Đi đâu về?

    – Kín ( ki) : Ăn

    – Kín ăn lơ lẹ? : Ăn cái gì thế?

    – Kín khầu páy? : Ăn cơm chưa?

    – Kín khầu chậu páy?: Ăn cơm sáng chưa?

    – Kín ngai páy? : Ăn trưa chưa?

    – Kín lanh páy? : Ăn tối chưa?

    2/ Mẫu câu

    a/ Noọng:- Ái páy cơ lơ ma ?

    Ái : – Ái páy ệt việc ma.

    b/ Noọng:- Ái ệt việc du cơ quan lơ ?

    Ái : – Ái ệt việc du Huyện ủy Anh Sơn.

    c/ Noọng: – Hườn ái mi kì côn?

    Ái : – Hườn ái mi xí côn.

    d/ Ái : – Noọng kin khầu páy?

    Noọng: – Noọng kin khầu lẹo ( Noọng páy kin).

    II. LUYỆN TẬP THỰC HÀNH.

    1/ Dùng từ ngữ trong bài và từ ngữ đã học thay vào câu mẫu, tập nói theo nhóm.

    2/ Hội thoại theo đoạn văn.

    a/ Đoạn 1.

    – Lan : Nhằng khoe bỏ lung?

    – Lung: Nhằng khoe, lan khoe bỏ?

    – Lan : Chả ơn lung, lan nhằng khoe.

    – Lung: Lan du cơ lơ ma?

    – Lan : Lan du huyện ma.

    Lung: Mà mi việc lơ bỏ?

    – Lan : Khọi! Lan mà ệt việc năm chầu bàn.

    b/ Đoạn 2.

    – Noọng: ời sinh đầy kì lan lẹo?

    – ới : Chả ơn noọng tham khào,ời sinh đầy xoong lan. Lản nhinh nựng,

    chài nựng.

    – Noọng: Lan cốc đầy kí pỉ?

    – ới : Lan cốc đầy xíp xoong pỉ.

    – Noọng: Lan hiền kềnh bỏ ời?

    – Ới : Ợ, cờ nhằng mi bun, pi lơ cà đày hườn trường nhọng

    3/ Dịch đoạn văn.

    a/ Đoạn 1.

    – Cháu: Có khỏe không bác?

    – Bác : Khỏe, cháu khỏe không?

    – Cháu: Cảm ơn bác, cháu cũng khỏe.

    – Bác : Cháu từ đâu đến?

    – Cháu: Cháu ở huyện đến.

    – Bác : Đến có việc gì không?

    – Cháu: Dạ! Cháu đến làm việc với trưởng bản.

    b/ Đoạn văn 2.

    – Em : Chị sinh được mấy cháu rồi?

    Chị : Cảm ơn em hỏi thăm, chị sinh được hai cháu, một gái, một trai.

    Em : Cháu đầu được mấy tuổi?

    – Chị : Cháu đầu được mười hai tuổi.

    – Em : Cháu học giỏi không chị?

    – Chị : Vâng cũng đang có phúc, năm nào cũng được nhà trường phát giấy khen.

    IV. HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ

    1/ Học thuộc từ ngữ trong bài.

    2/ Tự đặt 10 câu hỏi và tự trả lời đúng nội dung các câu hỏi đó bằng tiếng Thái.

    3/ Tập đọc các số từ 41 đến 50.

    BÀI 5

    MỘT SỐ TỪ NGỮ VỀ ĂN UỐNG, SINH HOẠT

    I. VÀI NÉT SƠ LƯỢC VỀ NẾP SỐNG VÀ ĂN UỐNG CỦA DÂN TỘC THÁI

    1/ Thói quen truyền thống.

    Săn bắt thú rừng là một trong những cách kiếm sống của đồng bào các dân tộc ở miền núi. Hiện nay, cách kiếm sống cổ truyền vẫn tồn tại ở một số ít gia đình thuộc vùng sâu của các huyện, xã vùng cao. Mỗi khi săn bắt được thú rừng to, họ thường tổ chức liên hoan khao làng. Trong bữa liên hoan đó, gia đình thợ săn thường chỉ nấu thức ăn và chuẩn bị đồ uống rượu.

    2/ Việc ăn uống thường ngày.

    Bữa cơm thường ngày của người dân rẻo cao thường rất đơn giản. Họ dùng xôi nếp chấm với chẻo. Chẻo có thể dùng tôm, cua, cá, thịt nướng đâm nhỏ trộn với gừng, sả hoặc các gia vị khác. Trong mâm, họ thường đặt một bát chẻo để cả mâm dùng chung. Khi dùng xôi chấm, họ thường dùng tay vắt. Mỗi lần chấm xuống bát chẻo, họ thường bẻ từ vắt xôi to ra từng miếng nhỏ để chấm.

    Chấm miếng nào dùng luôn miếng đó. Họ rất kiêng dùng vắt xôi to chấm xuống bát chẻo. Vì mỗi lần như vậy chỉ dùng được một miếng, sau đó lại chấm xuống bát chẻo dùng chung sẽ không giữ được vệ sinh. Đến với miền núi nói chung, với dân tộc Thái nói riêng ta cần biết cách sinh hoạt này để nhanh chóng hòa nhập với cuộc sống người dân rẻo cao.

    II. TỪ NGỮ VÀ CÂU MẪU

    1/ Từ ngữ

    – Kín : Ăn, uống

    – Kín khầu : Ăn cơm

    – Kín nặm : Uống nước

    – Kín lầu : Uống rượu

    – Kín đoong : Ăn cưới

    – Kín pự(hạt) : Ăn tràu

    -Kín da( đụp da) :Hút thuốc

    Muốn: Vui.

    Mau làu: Say rựou

    Chẹp : Ngon

    Chẹp tẹ:ngon thật

    Ím : no

    – Ím lẹo :no rồi

    – Xẹp toọng: đói bụng

    – Dạc kín :Muốn ăn

    – Bỏ kín : Không ăn

    – Hờ : cho

    – Bỏ hờ : Không cho

    2/ Câu mẫu

    – Mời ởi kín khầu năm noọng.

    – Noọng ơi hờ ởi kín khầu năm.

    – Lung ơi hờ lan xo tố hườn năm.

    Lan xo phép pay non.

    Pà ơi ! Lan xẹp toọng hờ lan xo kín khầu năm.

    Lan xo lội, lan bỏ kín đày lầu.

    Lan mơi lung kín năm lan chèn lầu nị

    III. LUYỆN TẬP

    1/ Tập nói theo câu mẫu

    Học viên dùng từ trong bài hoặc vốn từ đó thay vào câu mẫu để tập nói cả nhóm.

    2/ Tập nói và dịch các câu sau:

    – Noọng mời Ởi kín khầu.

    – Lan mời pỏ, lung kín nặm.

    – Ài, ời hờ noọng kín khầu năm.

    – Pỏ ệt ngài páy?

    – Pỏ ệt ngài lẹo

    – Pỏ nhằng páy ệt

    Pỏ kín khầu páy?

    – Pỏ kín khầu lẹo

    – Pỏ nhằng páy kín

    IV. HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ

    1/ Tập nói và thuộc từ, câu trong bài

    2/ Tập đếm các số từ 51 đến 60

    BÀI 6

    MỘT SỐ ĐỒ DÙNG VÀ DỤNG CỤ GIA ĐÌNH

    I/ GIỚI THIỆU VÀI NÉT VỀ DỤNG CỤ TRONG GIA ĐÌNH

    Dân tộc Thái nói riêng và một số dân tộc ít người nói chung thường sinh hoạt trong ngôi nhà sàn. Ngôi nhà ấy ít nhất cũng có ba gian. Gian bắc cầu thang chính gọi là gian ngoài, phía đặt bàn thờ gọi là phía trên. Cách sắp xếp nơi ở và đồ dùng trong nhà như sau:

    – Đối với các đồ dùng sinh hoạt: Họ thường để gian trong cùng. Gian ngoài thường chỉ đặt bàn ghế, ấm chén để tiếp khách. Mọi người trong nhà ít phơi đồ ở gian ngoài đặc biệt là đồ phụ nữ.

    – Đối với đồ dụng cụ lao động họ thường tập trung một góc dưới sàn nhà như cày, cuốc, cối giã gạo, riêng dao, liềm, hái họ thường để trên nhà nhưng chỉ để ở gian trong bên trong ( phía dưới) . Tuyệt đối họ không dắt dao lên phên vách ở gian ngoài và phía trên của gian ngoài ( gian thờ).

    II. TỪ NGỮ VÀ CÂU MẪU

    1/ Từ ngữ

    a/ Một số đồ dùng trong gia đình:

    – Pàn : Mâm

    – Thụ : đũa

    – Thuối : bát

    – Le : đĩa

    Mó : nồi

    Chong ( Buồng) : Môi

    Pạ : dao

    Xốc : Xẻng

    Xiêm : Xuổng

    – Biếng:Niếng hông xôi

    – Phà : chăn

    – phục : chiếu

    – Pời : màn

    – Mon : gối

    – Xứa : đệm

    – Xồng xừa: quần áo

    – Bua chộc : cối

    – Xạc : chày

    b/ Một số dụng cụ lao động

    – Pạ : dao

    – Mịt lem : dao nhọn

    – Mịt bang : dao thái mỏng

    – Kiều : liềm

    – Pạ bạch : dao phát

    – Thay : cày

    2/ Câu mẫu

    – Pỏ ơi hớ lục dưm( mạn) mó tồm khầu năm.

    – Pỏ ơi hớ lục xo cưa năm.

    Lung pay cơ lơ ma.

    Lung pay ê na ma.

    Lung ê ăn tủa?

    Lung ê xuôn phắc

    Nọong mi ề xồng xừa đi tẹ nọ

    III. LUYỆN TẬP

    1/ Tập nói theo câu mẫu.

    2/ Tập nói theo đoạn văn:

    – Tiếng Thái

    Khòi pay dam lăng hườn côn Thái nựng. Lăng hươn hạn xam hòong du hua bàn. Cuông lăng hươn mốt mảy. Coong lua( phừn) xớ cuốc, thay bảy piềng căn đi ta. Dáng khứn đay, khòi hên xam hoòng hườn mốt mày tẹ. Choong, phục, phà pởi phắp piềng căn. Pà tình nặm, khoan( van), pạ pọm bảy (cứ) miếng âu ngại.

    – Tiếng Việt.

    Tôi đến thăm một ngôi nhà người Thái. Ngôi nhà sàn ba gian ở đầu bản. Dưới sàn nhà sạch sẽ ngăn nắp. Đống củi và cuốc, cày được sắp xếp đẹp mắt. Bước lên cầu thang, tôi thấy ba gian nhà rất sạch sẽ. Giường, chiếu, chăn đều gọn và sạch. Những ống đựng nước, cái rừu, cái dao đều để nơi thuận tiện.

    IV. HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ

    1/ Học thuộc các từ trong bài.

    2/ Tập nói theo câu mẫu.

    3/ Tập đếm các số từ 61 đến 70.

    BÀI 7

    HOẠT ĐỘNG CHĂN NUÔI

    I. VÀI NÉT VỀ CHĂN NUÔI Ở MIỀN NÚI

    Đặc điểm miền núi là đất rộng người thưa, rất thuận lợi trong việc phát triển chăn nuôi. Nguồn thức ăn chủ yếu cho gia súc là các loại cây cỏ, rau lá rừng. Từ trước tới nay, đồng bào Thái cũng như các dân tộc ít người khác đã biết phát huy thế mạnh ấy của rừng. Cách chăn nuôi truyền thống là thả rông. Ngày trâu bò vào rừng ăn, đêm tự về dưới sàn nhà hoặc các bờ bụi xung quanh làng bản. Hiện nay, phần lớn họ chăn nuôi đã có chuồng trại trong vườn.

    Ngoài trâu bò, họ còn nuôi nhiều lợn, gà. Lợn họ cũng nuôi theo cách thả rông. Họ cho lợn ăn mỗi ngày hai lần chủ yếu là húp cám húp nước. ăn xong, lợn vào rừng kiếm ăn thêm các loại rau, lá rừng.

    Do cách chăn nuôi như vậy nên họ ít chú ý đến việc phát triển kinh tế vườn. Trước đây ở vùng cao, các loại cây ăn quả và hoa màu rất ít.

    II. TỪ NGỮ VÀ CÂU MẪU

    1/ Từ ngữ

    – tô ( mẻ) : con

    Tô má : con chó

    – Tô cay : con gà

    – Tô pết : con vịt

    – Tô Quai ( Khoai):Con trâu

    Tô Ngua: Con bò

    Tô meo: Con Mèo

    Tô mú: Con Lợn

    Tô bè: Con dê

    – Tô pa : con cá

    – Tô cùng : con tôm

    – Tô pu : con cua

    – Tô chạng : con voi

    – Tô mạ : con ngựa

    – Tô nộc : con chim

    Các con: ngan, ngỗng, thỏ dùng tiếng phổ thông

    III. LUYỆN TẬP

    2/ Tập nói theo đoạn văn

    – Tiếng Thái

    Ngua, khoai khoong côn Thái tưng pưng cuông pá nặp bỏ mết. Càu xíp mự chàu hươn chặng khầu pá diềm dam bạt nựng. Xáng hươn mu, cay tưng pưng. Côn H Mông chằng nhằng liệng mạ. Lạ hươn mi xam, xí tô. Mạ mẹn tô xắt liệng bảy chở khầu, chở khướng khoong cồn dụ pu xung.

    TIẾNG VIỆT

    Trâu bò của người Thái từng đàn trong rừng đếm không xuệ. Chín mười ngày chủ nhà mới vào rừng thăm nom một lần. Quanh nhà, lợn, gà từng đàn. Người HMông lại còn nuôi ngựa. Mỗi nhà có ba, bốn con. Ngựa là vật nuôi để vận chuyển lúa gạo, đồ đạc của người ở núi cao.

    IV. HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ

    1/ Học thuộc từ ngữ trong bài và tập nói theo mẫu câu.

    2/ Tập đếm các số từ 61 đến 70

    3/ Đọc thuộc các từ ngữ sau:

    – Liệng ngua:Chăn bò

    – Cưa mu :Cho lợn ăn

    – Tô xưa :Con hổ

    – Tô linh :Con khỉ

    – Tô ngu :Con rắn

    – Tô quang :Con hươu

    – Tô táu : Con rùa

    – Tô mươi: Con gấu

    – Tô pu :Con cua

    – Tô cùng:Con tôm

    – Tô nhung: Con muỗi

    – Tô nu: Con chuột

    – Xự chịn :Mua thịt

    – Chịn tốm: Thịt luộc

    – Chịn pính: thịt nướng

    BÀI 8

    HOẠT ĐỘNG TRỒNG TRỌT

    I. VÀI NÉT VỀ CÁCH LÀM ĂN TRƯỚC ĐÂY CỦA NGƯỜI THÁI

    Trước đây, dân tộc Thái ở vùng sâu sống theo lối tự cung, tự cấp là chủ yếu. Họ sống bằng nghề phát rẫy làm nương để trồng lúa, ngô và sắn. Một năm chỉ có một mùa lúa rẫy, trịa vào tháng 4, tháng 5 âm lịch và thu hoạch vào tháng 9, tháng 10 âm lịch. Do rẫy có độ dốc không giữ được màu nên họ dùng trịa lúa có một lần

    Vụ lúa sang năm lại phát vạt rừng mới để trịa lúa. Chính vì thế rẫy lúa của họ ngày càng xa làng bản. Có những nơi tính từ bản đến rẫy phải đi ròng rã cả ngày. Cách làm ăn này ít nhiều ảnh hưởng đến việc học hành của con cháu. Mùa rẫy đến, thường con cháu phải nghỉ học để coi nhà, giữ em cho bố mẹ đi làm, thậm chí họ ở lại trong rẫy cả tháng mới về.

    Mùa thu hoạch, họ thường làm kho lúa tại rẫy. Thu hoạch xong, người về bản nghỉ cả, kho lúa không ai canh giữ. Số lúa đó, họ vận chuyển về ăn dần trong năm

    II. TỪ NGỮ VÀ CÂU MẪU

    1/ Từ ngữ.

    a/ Một số từ ngữ nói về cây lương thực

    – Co khầu: cây lúa

    – Huồng khầu : bông lúa

    – Khầu cà :lúa mạ

    – Khầu nuồi: thóc

    Khầu xan: gạo

    Khầu chào : Cơm

    Khầu nừng: Xôi

    2/ B – C – Ch

    Bun – Mi bun : Phúc – Có phúc

    Bánh nị ( Kháo nị) : Dạo này

    Bàn – Bàn hau: Làng bản – Làng ta

    Bịp : Bóp

    Bơ mạy : Lá cây

    Buông : Thìa

    Biếng : Niếng hông xôi

    Bua chộc : Cối

    Cu (Căn) : Tôi

    Cưa : Muối

    Cúng – Tô cúng : Tôm – Con tôm

    Cáng : Vơi

    Co – Co mạy : Cây – Cây gỗ

    Cọt : Ôm

    Cọt xao : Ôm gái

    Cọt báo : Ôm trai

    Chiện ( Chồn) : Kể

    Chụp – Chụp kèm : Hôn – Hôn má

    Chuồn – Chuồn pay : Rủ – Rủ đi

    Chẹp : ngon

    Chọp : Vừa

    Chừm : Bẩn

    3/ D – Đ – H

    Dạc : Muốn ( Khát)

    Dam : Thăm

    Dưm : Mượn

    Dên : Nguội

    Dăm : Dấu ( Dấu kín trong lòng)

    Dưn : Đứng

    Đày : Được

    Đăm : Đen

    Đanh : Đỏ

    Đôm : Ngửi

    Hên : Thấy

    D – Đ – H

    Hom : Thơm

    Hụ : Biết

    Hặc : Yêu

    Hờ : Cho

    Ha – Ma ha: Nhờ – Đến nhờ

    Hằm : Cám

    4/ KH – K – L

    Kham – Kham kín: Tham – Tham ăn.

    Khêm : Kim

    Khòi : Tôi

    Khọi : dạ

    Khanh : Cứng

    Khành căn : Thi nhau

    Khoàm vậu : lời nói

    Khong: Ồn ào

    Khoong : Của cải

    Khương : Rương

    Khướng : Sung sướng

    Khoằn : Khói

    Kin : Ăn, uống

    Kèm : Má

    Kềm : Mặn

    Lục – Lục non : Dạy Ngủ dậy

    Lực : con

    Lực xao : Con gái

    Lực Chai : Con Trai

    5/ N – M – Ng

    -Nọoc : Ngoài

    – Nọong : Em

    – Nặm : Nước

    – Mạc : Quả

    – Mạc mạy: Các loại quả

    Mo hạc mạy : Thầy thuốc

    Mên : Hôi , thối

    Mon : Gối

    Má – Tô Má: Chó – Con chó

    Mu – Tô mú : Lợn – Con lợn

    M- Ng

    Moi : Xem

    Mừa : về

    Mì : có

    Mẹn- Bọ mẹn : Đúng – Không đúng

    Ma- ma nì : Lại – lại đây

    Ma – Pay cơ lơ ma : Về – Đi đâu về

    Mạn : Mượn

    Ngam : Đẹp

    -Ngoạ: Dại, Dốt

    Ngặm : Nghĩ, Suy nghĩ

    Nghên: Ban ngày, Buổi trưa

    6/ NH – O – P

    Nhạo : Dài

    Nhăng : Còn

    Nhà, Nhà pay : Đừng, đừng đi

    Nhàm : Chỉ thời gian

    NHàm chậu: Buổi sáng

    Nhàm xai : Buổi trưa

    Nhàm Khằm : Buổi tối

    Nhàm khừn : Buổi đêm

    Ỏn, phắc ỏn : Non, rau non

    ọc, ọc nọoc : Ra, ra ngoài

    Pay, pay ín: đi, đi chơi

    Pay ạp : đi tắm

    Pay non: đi ngủ

    Pay ệt việc : đi làm việc

    Pay mưa hươn: Đi về nhà

    Pay kín làu: Đi uống rượu

    Pay kin khàu chậu : Đi ăn sáng

    Pay kin đoong: Đi ăn cưới

    Panh : sửa

    Păn : Chia

    Pa, tô pá : cá, con cá

    Pắt : Bắt

    Pu, tô pu : Cua, con cua

    8/ PH – T – TH

    Phơ ( Pửa) : ai

    Phợ ( xền) Giật thột

    Phạo : vội

    Phọn : múa,nhảy múa

    Phăn, non phăn: Mơ, Nằm mơ

    Phằn, phằn lua : Chặt, chặt củi

    Phằng : nghe

    Phăng : Chôn

    Phày ( Phi ) : Lửa

    Tợp, ( ỔM): To

    Tốm, tốm chỉn: Nấu , Luộc thịt

    Têm: Đầy

    Tăm, tăm xe: Đâm, đâm xe

    Tắm : đá

    Tằm : Thấp

    Tứn, nặm tứn : cạn, nước cạn

    Ta : mắt

    Tá: Bến

    Tặp, xe tặp :Đằn, xe đằn

    Ty, Tành căn : Đánh, đánh nhau

    Tộp : tát

    Từm : thêm

    Thấu nộm: Giá rồi

    Tham, Tham tàng : Hỏi, hỏi đường

    Thằn, pay thằn: Kịp, đi kịp

    Tít căn : dính nhâu

    U – V – X

    Úm, úm lan : Bồng, bồng cháu

    Ùn, nặm ùn : Ấm, nước ấm

    Ui ( mệ ) : Mẹ

    Vạu ( Vá) : Nói

    Xo, xo phày : xin, xin lửa

    Xa lồm: Nói chuyện

    HỎI – ĐÁP

    Aì( ời) mẹn tên tụa?

    Khòi mẹ tên….

    Pỉ nị ài tỏ lơ tuổi?

    Pỉ nị khòi ……tuổi

    Ài ê việc dú cơ quan lơ?

    Khòi ê việc dú cơ quan….

    Ài mi mia pảy?

    Khòi mi mia lẻo

    Mia ngai họng ê tên tủa?

    Mia khòi họng ê tên ….

    Tay hươn ngai mi kì côn ?

    Tay hươn khòi mi …..côn

    Phua mia ngai mi kì côn lực?

    Phua mia khòi mi …. Côn lực

    Lực ngai mi nhinh, mi chai pảy?

    Chá ơn ngai, phua mia khoi mi lực nhinh nựng tằng lực chai nựng(….)

    Cuông mời chồng mạc mạy ngai mặc mắc lơ ?

    Cuông mời chồng mạc mạy khòi mặc mác pục, mác cuồi…

    Kết thúc khoá học

    Xin kính chào và hẹn gặp lại

    --- Bài cũ hơn ---

  • Dạy Tiếng Thái Cho Học Sinh… Dân Tộc Thái
  • Dạy Tiếng, Chữ Viết Dân Tộc Thiểu Số Cho Cán Bộ, Công Chức Ở Vùng Dân Tộc Miền Núi
  • Người Tốt Việc Tốt: Tâm Huyết Với Việc Giữ Gìn Và Truyền Dạy Chữ Nôm Dao
  • Tâm Huyết Với Việc Giữ Gìn Và Truyền Dạy Chữ Nôm Dao
  • Dạy Tiếng Dao Cho Cán Bộ, Công Chức
  • Giáo Trình Học Tiếng Dân Tộc Thái

    --- Bài mới hơn ---

  • Ban Sáng Tạo Website Tự Học Tiếng Và Chữ Viếtcủa Dân Tộc Thái
  • Tăng Cường Dạy Tiếng Việt Cho Học Sinh Dân Tộc Thiểu Số
  • Dạy Học Tiếng Việt Cho Học Sinh Dân Tộc Thiểu Số
  • Nâng Cao Việc Dạy Tiếng Việt Cho Hs Dân Tộc Thiểu Số
  • Dạy Tiếng Việt Cho Học Sinh Dân Tộc Thiểu Số
  • Giáo Trình Học Tiếng Thái, Giáo Trình Học Tiếng Thái Lan, Giáo Trình Học Tiếng Dân Tộc Thái, Giáo Trình Xử Lý Nước Thải, Giáo Trình ô Nhiễm Không Khí Và Xử Lý Khí Thải, Đề Tài Nghiên Cứu Khoa Học Về Rác Thải: ý Tưởng Công Trình Xanh – Tái Sử Dụng Rác Thải Trong Học Đườ, Đề Tài Nghiên Cứu Khoa Học Về Rác Thải: ý Tưởng Công Trình Xanh – Tái Sử Dụng Rác Thải Trong Học Đườ, Giáo Trình Tiếng Anh Giao Tiếp New Headway Tập 2, Giáo Trình Tiếng Anh Giao Tiếp Headway, Giáo Trình Tiếng Anh Giao Tiếp Hay Nhất, Giáo Trình Học Tiếng Trung Giao Tiếp, Giáo Trình Tiếng Anh Giao Tiếp Cho Người Đi Làm, Giáo Trình Tiếng Anh Giao Tiếp Theo Chủ Đề, Giáo Trình Học Giao Tiếp Tiếng Trung, Giáo Trình Tiếng Anh Giao Tiếp Văn Phòng, Giáo Trình Học Tiếng Hàn Giao Tiếp, Giáo Trình Tiếng Anh Giao Tiếp Hay, Giáo Trình Học Tiếng Anh Giao Tiếp Tại Nhà, Giáo Trình Tiếng Anh Giao Tiếp Cơ Bản, Giáo Trình Tiếng Anh Giao Tiếp, Giáo Trình Học Tiếng Anh Giao Tiếp Cấp Tốc, Giáo Trình Học Tiếng Anh Giao Tiếp Cơ Bản, Giáo Trình Tiếng Anh Giao Tiếp Pdf, Giáo Trình Học Tiếng Anh Giao Tiếp, Giáo Trình Dạy Tiếng Anh Giao Tiếp, Giáo Trình Giao Tiếp Tiếng Anh, Download Giáo Trình Tiếng Anh Trình Độ B, Giáo Trình Tiếng Anh Lớp 9, Giáo Trình Tiếng Anh Lớp 3 Mới, Giáo Trình Tiếng Anh 8, Giáo Trình Tiếng Anh Lớp 6 Ppt, Giáo Trình Tiếng Anh Lớp 6 Pdf, Giáo Trình Tiếng Anh Lớp 6, Giáo Trình Tiếng Anh Lớp 5, Giáo Trình Học Tiếng Anh Lớp 1, Giáo Trình Tiếng Anh 7, Giáo Trình Dạy Tiếng ê Đê, Giáo Trình Tiếng Anh Lớp 4, Giáo Trình Tiếng Anh Lớp 7, Giáo Trình Tiếng Anh 9, Giáo Trình Tiếng Anh Lớp 3, Giáo Trình Tiếng Anh 6, Giáo Trình Học Tiếng Đức, Giáo Trình Học Tiếng Đức A1, Giáo Trình Học Tiếng Đức Cơ Bản, Giáo Trình Học Tiếng Đức Căn Bản, Giáo Trình Học Tiếng Đức A2, Giáo Trình Tiếng Anh 5, Giáo Trình Học Tiếng Anh Trẻ Em, Giáo Trình Tiếng Anh Ket, Giáo Trình Học Tiếng Anh Cho Trẻ Lớp 1, Giáo Trình Tiếng Anh Bậc Đại Học, Giáo Trình Tiếng Anh Lớp 2, Giáo Trình Ngữ âm Tiếng Anh, Giáo Trình Ngữ âm Học Tiếng Anh, Giáo Trình Tiếng Anh Lớp 1, Giáo Trình Tiếng Anh Là Gì, Giáo Trình Tiếng Anh Know How, Giáo Trình Tiếng Anh 2 Đại Học, Giáo Trình Tiếng Anh Kid’s Box, Giáo Trình Môn Tiếng Anh 9, Giáo Trình Tiếng Anh Vus, Giáo Trình Tiếng Anh B, Giáo Trình Tiếng Anh Abc, Giáo Trình Tiếng Anh A2, Giáo Trình Tiếng Anh Sơ Cấp, Giáo Trình Tiếng Anh A1, Giáo Trình B Tiếng Anh, Giáo Trình Tự Học Tiếng Anh ở Nhà, Giáo Trình Tiếng Anh A, Giáo Trình ôn Thi Đại Học Môn Tiếng Anh, Giáo Trình ôn Thi Cao Học Môn Tiếng Anh, Giáo Trình Tiếng Anh B1, Giáo Trình Tiếng Hàn Sơ Cấp, Giáo Trình Tiếng Hàn, Giáo Trình Tiếng Anh We Can!, Giáo Trình Tiếng Anh Tự Học, Mua Giáo Trình Tiếng Anh, Giao Trinh Tieng Anh Lop 8, Giáo Trình Tiếng Anh Cấp 3, Mua Giáo Trình Tiếng Hàn, Giáo Trình Tiếng Anh Trẻ Em Hay, Giáo Trình Tiếng Anh Trẻ Em, Giáo Trình Tiếng Anh B2, Giáo Trình Tiếng ê Đê, Giáo Trình Tiếng Anh Pet, Giáo Trình Tiếng Anh Pdf, Giáo Trình Tiếng Anh ôn Thi Đại Học, Giáo Trình 50 Bài Tiếng Hàn, Giáo Trình Dạy Tiếng Anh Lớp 6, Giáo Trình Học Tiếng Anh Lớp 5, Giáo Trình Học Tiếng Anh Lớp 4, Giáo Trình Dạy Tiếng Anh Lớp 7, Giáo Trình Tiếng Anh Mỹ, Học Tiếng Hoa Giáo Trình 301, Giáo Trình Tiếng Anh More, Giáo Trình Tiếng Anh 3 Đại Học, Giáo Trình Dạy Tiếng Anh Lớp 8, Giáo Trình Dạy Tiếng Anh Lớp 5, Giáo Trình Dạy Tiếng Anh Lớp 4,

    Giáo Trình Học Tiếng Thái, Giáo Trình Học Tiếng Thái Lan, Giáo Trình Học Tiếng Dân Tộc Thái, Giáo Trình Xử Lý Nước Thải, Giáo Trình ô Nhiễm Không Khí Và Xử Lý Khí Thải, Đề Tài Nghiên Cứu Khoa Học Về Rác Thải: ý Tưởng Công Trình Xanh – Tái Sử Dụng Rác Thải Trong Học Đườ, Đề Tài Nghiên Cứu Khoa Học Về Rác Thải: ý Tưởng Công Trình Xanh – Tái Sử Dụng Rác Thải Trong Học Đườ, Giáo Trình Tiếng Anh Giao Tiếp New Headway Tập 2, Giáo Trình Tiếng Anh Giao Tiếp Headway, Giáo Trình Tiếng Anh Giao Tiếp Hay Nhất, Giáo Trình Học Tiếng Trung Giao Tiếp, Giáo Trình Tiếng Anh Giao Tiếp Cho Người Đi Làm, Giáo Trình Tiếng Anh Giao Tiếp Theo Chủ Đề, Giáo Trình Học Giao Tiếp Tiếng Trung, Giáo Trình Tiếng Anh Giao Tiếp Văn Phòng, Giáo Trình Học Tiếng Hàn Giao Tiếp, Giáo Trình Tiếng Anh Giao Tiếp Hay, Giáo Trình Học Tiếng Anh Giao Tiếp Tại Nhà, Giáo Trình Tiếng Anh Giao Tiếp Cơ Bản, Giáo Trình Tiếng Anh Giao Tiếp, Giáo Trình Học Tiếng Anh Giao Tiếp Cấp Tốc, Giáo Trình Học Tiếng Anh Giao Tiếp Cơ Bản, Giáo Trình Tiếng Anh Giao Tiếp Pdf, Giáo Trình Học Tiếng Anh Giao Tiếp, Giáo Trình Dạy Tiếng Anh Giao Tiếp, Giáo Trình Giao Tiếp Tiếng Anh, Download Giáo Trình Tiếng Anh Trình Độ B, Giáo Trình Tiếng Anh Lớp 9, Giáo Trình Tiếng Anh Lớp 3 Mới, Giáo Trình Tiếng Anh 8, Giáo Trình Tiếng Anh Lớp 6 Ppt, Giáo Trình Tiếng Anh Lớp 6 Pdf, Giáo Trình Tiếng Anh Lớp 6, Giáo Trình Tiếng Anh Lớp 5, Giáo Trình Học Tiếng Anh Lớp 1, Giáo Trình Tiếng Anh 7, Giáo Trình Dạy Tiếng ê Đê, Giáo Trình Tiếng Anh Lớp 4, Giáo Trình Tiếng Anh Lớp 7, Giáo Trình Tiếng Anh 9, Giáo Trình Tiếng Anh Lớp 3, Giáo Trình Tiếng Anh 6, Giáo Trình Học Tiếng Đức, Giáo Trình Học Tiếng Đức A1, Giáo Trình Học Tiếng Đức Cơ Bản, Giáo Trình Học Tiếng Đức Căn Bản, Giáo Trình Học Tiếng Đức A2, Giáo Trình Tiếng Anh 5, Giáo Trình Học Tiếng Anh Trẻ Em, Giáo Trình Tiếng Anh Ket,

    --- Bài cũ hơn ---

  • Sách Ngôn Ngữ Dân Tộc Thiểu Số: Những Lưu Ý Khi Xây Dựng Chương Trình Và Biên Soạn
  • Ngôn Ngữ Học Đại Cương Tiếng Dân Tộc Thái
  • Một Số Cách Dạy Tiếng Anh Trẻ Em Mà Phụ Huynh Nên Áp Dụng Tại Nhà
  • 7 Gợi Ý Dạy Con Tiếng Anh Ở Nhà
  • 4 Cách Dạy Tiếng Anh Cho Trẻ 3 Tuổi Tại Nhà Các Bậc Phụ Huynh Cần Biết
  • Dạy Tiếng Dân Tộc Cho Học Sinh Người Dân Tộc

    --- Bài mới hơn ---

  • Khai Giảng Lớp Dạy Tiếng Dân Tộc Dao Tại Xã Bắc Sơn
  • Khai Giảng Lớp Dạy Tiếng Dân Tộc Dao Tại Xã Hải Sơn
  • Đề Án Dạy Và Học Tiếng Dân Tộc Mường Giai Đoạn 2021
  • Không Đơn Giản Là Người Biết Nhiều Dạy Người Biết Ít!
  • Trường Đại Học Khoa Học
  • Điện Biên TV – Bảo tồn và phát triển ngôn ngữ, chữ viết của các dân tộc trong đó khuyến khích thế hệ trẻ trong đồng bào các dân tộc thiểu số học tập, hiểu biết và sử dụng tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình là một trong những yếu tố góp phần giữ gìn, bảo tồn, củng cố và phát huy giá trị văn hóa các dân tộc. Tại huyện Tuần Giáo chương trình dạy tiếng Thái, tiếng Mông cho học sinh đã được triển khai tại 15 trường tiểu học và trung học cơ sở.

    Dạy tiếng Thái

    Lớp học dạy tiếng Thái cho học sinh tại huyện Tuần Giáo.

    Năm 2011, trường PTDTBT Tiểu học Ta Ma là một trong những đơn vị trường học đầu tiên triển khai dạy tiếng Mông theo Đề án dạy tiếng Thái, tiếng Mông cho học sinh tiểu học và trung học cơ sở giai đoạn 2011 – 2021.  Chương trình được triển khai từ lớp 3 đến lớp 5, học sinh đã tương đối thuần tiếng phổ thông nên việc nắm bắt kiến thức tiếng Mông khá thuận lợi.

    Tuy nhiên, theo thầy giáo Nguyễn Phúc Đồng, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết việc dạy tiếng dân tộc cũng gặp một số khó khăn. ĐÓ là nội dung kiến thức còn hơi nặng với học sinh khối lớp 3 bởi một số phần học sinh hơi khó nhớ và khó hiểu. Do vậy, đề nghị trong thời gian tới Đề án nên giảm tải bớt chương trình cho khối lớp 3.

    Chủ động truyền dạy tiếng dân tộc cho học sinh, đội ngũ giáo viên là người dân tộc Thái, dân tộc Mông đã sáng tạo, linh hoạt làm đồ dùng dạy học và sử dụng phù hợp với đặc thù và vùng miền nhằm nâng cao chất lượng truyền thu tiếng dân tộc. Đồng thời lựa chọn lồng ghép giới thiệu văn hóa, phong tục tập quán, các trò chơi dân gian,… của các dân tộc thông qua các chương trình chính khóa, ngoại khóa, các hoạt động tập thể.

    Dạy tiếng Mông

    Khuyến khích thế hệ trẻ trong đồng bào các dân tộc thiểu số học tập, hiểu biết và sử dụng tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình là một trong những yếu tố góp phần giữ gìn, bảo tồn, củng cố và phát huy giá trị văn hóa các dân tộc.

    Ông Đỗ Văn Sơn, Trưởng phòng GD&ĐT huyện Tuần Giáo, cho biết: Năm học 2011 – 2012, khi bắt đầu triển khai Đề án dạy tiếng Thái, tiếng Mông cho học sinh tiểu học và trung học cơ sở giai đoạn 2011 – 2021, huyện Tuần Giáo chỉ có có 2 trường, 4 lớp và 85 học sinh học tiếng Thái; 1 trường, 2 lớp và 48 học sinh học tiếng Mông. Đến nay, sau gần 10 năm triển khai thực hiện Đề án quy mô trường, lớp, học sinh học tiếng dân tộc trên địa bàn huyện Tuần Giáo được mở rộng theo từng năm.

    Tiếp tục gìn giữ, phát huy giá trị ngôn ngữ, chữ viết của các dân tộc, huyện Tuần Giáo  đang vận dụng linh hoạt các phương pháp, hình thức dạy học môn tiếng Việt vào dạy tiếng dân tộc; ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy; xây dựng đội ngũ quản lý viên chức quản lý chỉ đạo dạy tiếng dân tộc có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ vững vàng, hiểu biết tiếng, chữ viết và văn hóa dân tộc… theo tinh thần Nghị quyết số 03/NQ-TW về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc./.

     

    Việt Hòa/DIENBIENTV.VN

     

    --- Bài cũ hơn ---

  • Trung Tâm Đào Tạo Tiếng Campuchia Uy Tín, Chất Lượng
  • Tuyển Dụng Giáo Viên Tiếng Anh Giao Tiếp Cho Người Đi Làm Tại Hà Nội
  • Job Type: Bán Thời Gian
  • Kết Quả Dạy Tiếng Dân Tộc Thiểu Số Cho Học Sinh Phổ Thông Trên Địa Bàn Tỉnh Kon Tum
  • Khai Giảng Lớp Tiếng Bahnar, Khóa I
  • Ứng Dụng Học Chữ Thái Của Chàng Trai Dân Tộc Thái

    --- Bài mới hơn ---

  • Bàn Về Việc Học Tiếng Thái
  • Gdth Tổ Chức Dạy Học Thực Nghiệm Tiếng Dân Tộc Thái Lớp 1 Tại Trường Th&thcs Xã Sam Mứn
  • Cách Học Tiếng Thái Hiệu Quả Và Nhanh Chóng
  • Người Lưu Giữ Chữ Thái Bằng Công Nghệ Thông Tin
  • Đôi Chân Diệu Kỳ Của Cô Học Trò Người Dân Tộc Sán Dìu
  • Nỗi băn khoăn đó đã trở thành động lực để Tuyên bắt tay vào việc lập ra Website có tên miền chúng tôi với mục đích đăng tải những bài viết về lịch sử, văn hóa, xã hội, ca dao tục ngữ từ nhiều sách của các tác giả uy tín.

    “Phần lớn nguồn thông tin được trích ra là từ các cuốn sách cũ, hiếm. Rất ít người tiếp cận được. Còn sách mới của các tác giả là chuyên gia về dân tộc học hay nghệ nhân thì rất ít. Mà nếu có thì chỉ xuất bản trong nội bộ, không bán ra bên ngoài nên những tư liệu đó không đến được với cộng đồng. Vì thế, qua trang Web, mọi người sẽ dễ dàng tiếp cận được với nguồn tư liệu về văn hóa Thái”, Tuyên chia sẻ.

    Hiện nay, trang Web của Tuyên có hàng nghìn lượt truy cập mỗi ngày. Không chỉ giúp cộng đồng dân tộc Thái của mình có kênh thông tin hữu ích, Lò Văn Tuyên còn lập ra ứng dụng bàn phím chữ Thái để mọi người dùng có thể gõ trực tiếp chữ Thái trên điện thoại và máy tính. Theo Tuyên, trước đây, cũng đã có bàn phím chữ Thái, nhưng chỉ là gõ chữ Việt ra chữ Thái. Còn với ứng dụng của Tuyên là gõ trực tiếp ra chữ Thái.

    Từng theo học chuyên ngành Công nghệ thông tin ở Trường Cao đẳng nghề Quân khu 2, nên Lò Văn Tuyên rất nhạy bén và sáng tạo để ứng dụng công nghệ thông tin vào việc học chữ Thái. Cùng với bàn phím chữ Thái, Tuyên còn lập ra một ứng dụng học chữ dân tộc Thái trên điện thoại cho người mới bắt đầu học.

    Ứng dụng có tên là Tailingo, được nhiều người đánh giá là dễ hiểu, dễ học. Nhiều giáo viên dạy chữ Thái đã giới thiệu cho học viên cài đặt ứng dụng để có thể tự học ở nhà. Với Tuyên, tâm huyết làm ra những ứng dụng hữu ích đó là giúp mọi người học chữ Thái, viết chữ Thái dễ dàng hơn.

    Lò Văn Tuyên mang trong mình một tham vọng có thể phổ cập được chữ Thái tới tất cả người dân tộc Thái. Tuyên kể, có những người bạn của mình rất giỏi tiếng Anh, có nhiều cơ hội được đi đây đi đó. Nhưng lại không biết tiếng dân tộc Thái, nên khi gặp người dân tộc mình ở nước ngoài họ đã cảm thấy rất tiếc nuối khi đã đánh mất đi cơ hội nói tiếng dân tộc mình tại xứ người. Hay có người dù đã nhiều tuổi mà vẫn thấy buồn và hổ thẹn khi không biết được chữ nào của cha ông mình.

    Ngoài ra, Lò Văn Tuyên còn lập ra một bảng chữ Thái treo tường. Bảng chữ cái có đầy đủ các ký tự chữ Thái (chữ Thái Việt Nam); các từ ngữ (có phiên âm) và hình ảnh mô tả trực quan, sinh động giúp người học nhớ lâu hơn, thích hợp với nhiều đối tượng (kể cả trẻ em).

    Lò Văn Tuyên cho hay, tất cả những gì đã làm được là để hiện thực hóa tham vọng lớn của mình. Trong thời gian tới, Tuyên dự định sẽ cùng một số người đồng hành soạn từ điển tiếng Thái (Thái Tây Bắc) bao gồm, cả sách và từ điển Online; biên soạn sách tự học chữ Thái. “Học chữ Thái không cần đầu tư quá nhiều chất xám. Nếu là người Thái thì việc học rất đơn giản. Quan trọng là họ có yêu tiếng dân tộc mình hay không mà thôi”, Lò Văn Tuyên chia sẻ.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Cách Học Tiếng Thái Nhanh Nhất
  • Đến Điện Biên Khám Phá Bản Sắc Văn Hóa Độc Đáo Của Người Thái
  • Điện Biên: Ghi Nhận Về Bảo Tồn, Phát Huy Giá Trị Tiếng Thái, Mông
  • Mc Tiệc Cưới, Học Làm Mc Đám Cưới, Video Đám Cưới Hay Nhất: Dân Tộc Thái Trắng (Tày Khao) Và Thái Đen (Tày Đăm)
  • ‘cha Đẻ’ Của Những Công Trình Nghiên Cứu Văn Hóa Dân Tộc Thái Đen
  • Ngôn Ngữ Học Đại Cương Tiếng Dân Tộc Thái

    --- Bài mới hơn ---

  • Sách Ngôn Ngữ Dân Tộc Thiểu Số: Những Lưu Ý Khi Xây Dựng Chương Trình Và Biên Soạn
  • Giáo Trình Học Tiếng Dân Tộc Thái
  • Ban Sáng Tạo Website Tự Học Tiếng Và Chữ Viếtcủa Dân Tộc Thái
  • Tăng Cường Dạy Tiếng Việt Cho Học Sinh Dân Tộc Thiểu Số
  • Dạy Học Tiếng Việt Cho Học Sinh Dân Tộc Thiểu Số
  • NGÔN NGỮ HỌC ĐẠI CƯƠNG TIẾNG THÁI

    A-MỤC TIÊU

    1 – Mục tiêu chung

    Trang bị kiến thức ngôn ngữ đại cương về tiếng Thái cho giáo viên dạy

    tiếng Thái cán bộ, công chức.

    2- Mục tiêu cụ thể

    Giúp cho giáo viên nắm được kiến thức ngôn ngữ tiếng Thái về các phương diện:

    -Ngữ âm, chữ viết

    -Từ vựng, ngữ nghĩa

    -Ngữ pháp.

    B- ĐỐI TƯỢNG

    Giáo viên dạy tiếng Thái cho cán bộ, công chức tại các tỉnh : Điện Biên,

    Hòa Bình,Lai Châu, Sơn La, Nghệ An, Thanh Hóa, Yên Bái.

    C- THỜI GIAN : 02 ngày

    D- NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ

    PHẦN THỨ NHẤT: NGÔN NGỮ VÀ CHỮ VIẾT TIẾNG THÁI.

    A-LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN TIẾNG NÓI CHỮ VIẾT CỦA DÂN TỘC THÁI

    Người Thái là một trong số rất ít các dân tộc thiểu số ở nước ta có chữ viết từ

    lâu đời. Tuy chưa xác định được cụ thể thời điểm xuất hiện của chữ Thái, nhưng

    hàng ngàn năm nay, các nhóm Thái ở nước ta đã sử dụng con chữ riêng của mình cho

    đến ngày nay. Người Thái ở Việt Nam, cũng như cộng đồng người Thái sống ở nước

    ngoài, đã và đang sử dụng, giữ gìn và bảo tồn nó. Bộ chữ Thái là một công cụ để ghi

    nhận và giao tiếp trong cộng đồng người Thái. Nó ghi nhận và phản ánh đầy đủ,

    phong phú và tế nhị tư tưởng, tình cảm và tâm hồn trong sáng lành mạnh của dân tộc

    Thái, các hoạt động của con người như lao động sản xuất, đấu tranh chống thiên

    nhiên, đấu tranh chống giặc ngoại xâm và sinh hoạt của con người trong xã hội, mặt

    khác nó còn phản ánh văn hoá nghệ thuật (Thơ, ca, tục ngữ, truyện, các phong tục tập

    quán…) những di sản đó đều được bộ chữ Thái ghi chép và truyền đạt lại từ thế hệ

    này sang thê hệ khác.

    Cùng với các tộc người khác, người Thái còn có nền văn hoá phong phú đa dạng,

    các tác phẩm văn học dân gian đã được ghi chép lại bằng chữ Thái Cổ. Hiện nay có

    khoảng 3000 tác phẩm, còn chưa kể các tác phẩm đang được truyền miệng rải rác ở

    nhiều nhóm Thái khác nhau. Các tác phẩm văn học Thái đã và đang được khôi phục

    như: Tác phẩm Xống chụ xon xao, Khun Lù Nàng Ủa,Ý Đón, Ý Đăm, Ý nọi Nang

    1

    Xưa, Nang Ý tú, Nàng Phôm Hom, Tạo Nang Hôm Nang Hai, Hiến Hom, Tong Đón

    AmCa, Xông ca Xi Cáy, Khun tính, Út Ỏ, Pha mệt, Pha cáng, Chương Han, tay Pú

    Xấc, Trang Nguyên, Trang Tư…

    Chữ Thái được nhân dân các vùng người Thái cư trú truyền dạy học cho con cháu

    theo con đường cha truyền con nối đến tận bây giờ, không có trường, lớp học, không

    có sách giảng dạy, không có tài liệu hướng dẫn.

    Tây Bắc được giải phóng, khu tự trị Thái Mèo được thành lập, sau này đổi tên là

    khu tự trị Tây Bắc, tháng 11/1954, sở Giáo dục khu đã tập hợp các tri thức người Thái

    toàn khu về họp bàn về sử dụng chữ Thái và thông nhất xây dựng bộ chữ Thái thống

    nhất nhân dân còn sử dụng đến ngày nay. Đó là bộ chữ để dùng cho công tác xoá nạn

    mù chữ, phương tiện báo cáo cấp xã, bản, được sử dụng trong văn bản nhà nước như

    giấy kết hôn, khai sinh, dùng trong phương tiện thông tin đại chúng, xuất bản sách

    báo, ấn phẩm văn học, tuyên truyền cổ động.

    Sau đó Hệ chữ Thái cải tiến được thông qua năm 1963 tại Sở giáo dục Khu Tự

    trị Tây Bắc do nhóm nghiên cứu chữ Thái và tiếng Thái của khu Tây Bắc soạn thảo,

    và được phép sử dụng dạy cho các em học sinh ở cấp 1, vùng dân tộc Thái thuộc khu

    Tây Bắc, chủ yếu là ở hai tỉnh Sơn La và Lai Châu.

    Chữ Thái thống nhất và chữ Thái Cải tiến đã được soạn thảo thành sách, được

    đưa vào dạy trong các lớp bổ túc văn hoá và cấp 1 phổ thông ở một số tỉnh, từ năm

    học 1954-1955. Nhưng phong trào học và dùng chữ Thái cải tiến vấp nhiều khó khăn,

    trước hết là do bản thân chữ Thái cải tiến có những điểm chưa hợp lý; chưa hợp lòng

    dân, do vậy đến năm 1969 thì tạm dừng để nghiên cứu lại … (theo quyết định số 153

    ngày 20/8/1969 của Phủ thủ tướng ) về việc xây dựng cải tiến và sử dụng chữ viết các

    dân tộc thiểu số.

    Khi Quyết định số 53 Ngày 22/02/1980 của Hội đồng Chính phủ (nay là Thủ

    tướng Chính phủ) về ”chủ trương đối với chữ viết của các dân tộc thiểu số”, được ban

    hành, nhiều người muốn La tinh hoá chữ Thái. Năm 1981, phương án chữ Thái La

    tinh được phê chuẩn ở tỉnh Lai Châu. Bộ chữ này được sử dụng để làm từ điển TháiViệt, in các trang văn nghệ dân tộc trong các sách báo địa phương. Ở Sơn La và các

    tỉnh khác một số trí thức người Thái dùng chữ quốc ngữ phiên âm để in những tác

    phẩm văn học dân gian Thái. Nhưng chữ Thái la tinh đã không thể hiện đúng một số

    âm của tiếng Thái.

    Để giữ gìn, bảo tồn và phát triển ngôn ngữ chữ viết trong thời kỳ hội nhập, Đảng,

    Chính phủ và các bộ ngành trung ương đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo việc truyền

    dạy và bảo tồn phát triển ngôn ngữ, chữ viết của các dân tộc thiểu số, cụ thể như:

    2

    Trong luật phổ cập giáo dục tiểu học được Quốc hội thông qua ngày 30/6/1991,

    tại Điều 4 có ghi: “Giáo dục tiểu học được thực hiện bằng tiếng Việt. Các dân tộc

    thiểu số có quyền sử dụng tiếng nói chữ viết của dân tộc mình cùng với tiếng Việt để

    thực hiện giáo dục tiểu học”.

    Thông tư số 01 ngày 3/2/1997 của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã Hướng dẫn việc

    dạy học tiếng nói và chữ viết dân tộc thiểu số.

    Luật giáo dục (Luật số 11/1998/QH10) được Quốc hội thông qua ngày

    02/12/1998, tại Điều 5, tiết 2 quy định: “Nhà nước tạo điều kiện để người dân tộc

    thiểu số được học tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình. Việc dạy và học tiếng nói, chữ

    viết của dân tộc thiểu số được quy định theo quy định của Chính phủ”.

    Nghị định số 72 ngày 06/8/2002 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Pháp

    lệnh Thư viện, Điều 14, mục 6 có ghi rõ như sau: “Nhà nước có chính sách đầu tư

    cho việc viết, xuất bản các sách, báo dành cho trẻ em, sách, báo bằng tiếng DTTS,

    tài liệu dành cho người khiếm thị để phục vụ cho các đối tượng này”.

    Thủ tướng Chính phủ cũng đã ban hành Chỉ thị của số 38 ngày 09/11/2004 về

    việc đẩy mạnh đào tạo bồi dưỡng tiếng DTTS đối với cán bộ công chức công tác ở

    vùng dân tộc miền núi chỉ rõ “Yêu cầu của công tác quản lý và phát triển kinh tế xã

    hội, an ninh, quốc phóng đòi hỏi đội ngũ cán bộ công chức công tác ở các vùng có

    đồng bào dân tộc thiểu số phải biết tiếng dân tộc để giao tiếp và sử dụng trong công

    tác…đào tạo, bồi dưỡng tiếng DTTS cho cán bộ, công chức, đặc biệt là đối với cán

    bộ lãnh đạo, quản lý cấp huyện, xã, công chức nhà nước, sĩ quan, chiến sĩ trong lực

    lượng công an, quân đội công tác ở các vùng dân tộc, miền núi. Đây là một trong

    những nhiệm vụ quan trọng và yêu cầu bắt buộc”.

    Tại Điều 7 tiết 2 của Luật Giáo dục được Quốc hội thông qua ngày 14/6/2005 ghi

    rõ: “Nhà nước tạo điều kiện để người dân tộc thiểu số được học tiếng nói, chữ viết

    của dân tộc mình nhằm giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, giúp cho học

    sinh người dân tộc thiểu số dễ dàng tiếp thu kiến thức khi học tập trong nhà trường

    và cơ sở giáo dục khác. Việc dạy và học tiếng nói, chữ viết của dân tộc thiểu số được

    thực hiện theo quy định của Chính phủ”.

    Thực hiện Chỉ thị số 38 ngày 09/11/2004 của Thủ tướng Chính phủ, ngày

    24/01/2006, Bộ Giáo dục đã ban hành Quyết định số 03 về việc Ban hành Chương

    trình khung dạy tiếng dân tộc thiểu số (có chữ viết) cho cán bộ, công chức công tác ở

    vùng dân tộc thiểu số. Ngày 15/7/2010 Chính phủ đã ban hanh Nghị định số 82 quy

    định việc dạy và học tiếng nói, chữ viết của dân tộc thiểu số trong các cơ sở giáo dục

    phổ thông và trung tâm giáo dục thường xuyên; Thông tư liên tịch số 50, ngày

    3

    --- Bài cũ hơn ---

  • Một Số Cách Dạy Tiếng Anh Trẻ Em Mà Phụ Huynh Nên Áp Dụng Tại Nhà
  • 7 Gợi Ý Dạy Con Tiếng Anh Ở Nhà
  • 4 Cách Dạy Tiếng Anh Cho Trẻ 3 Tuổi Tại Nhà Các Bậc Phụ Huynh Cần Biết
  • Học Tiếng Anh Qua Tên Các Loại Động Vật Có Phiên Âm
  • Phương Pháp Học Từ Vựng Tiếng Anh Về Các Con Vật Khi Còn Nhỏ
  • Trạng Thái Ngôn Ngữ Các Dân Tộc Thuộc Nhóm Khơ

    --- Bài mới hơn ---

  • Quê Gốc Người Hakka .
  • Tiếng Lóng Trong Tiếng Việt Là Nỗi Sợ
  • Một Số Từ Lóng “Hot” Giới Trẻ Việt Nam Hay Dùng
  • Tiếng Nhật Có Khó Với Người Việt Không ?
  • Khi Học Tiếng Nhật Cơ Bản Thường Gặp Khó Khăn Gì?
  • TẠ VĂN THÔNGa

    TẠ QUANG TÙNGb

    (aViện Tử điển học và Bách khoa thư Việt Nam, bViện Ngôn ngữ học Việt Nam)

    TÓM TẮT

         Mục đích của bài viết này là chỉ ra những điểm chung và riêng trong trạng thái ngôn ngữ của các dân tộc ở Việt Nam thuộc nhóm ngôn ngữ Khơ-mú (Khmuic) gồm: Khơ-mú, Xinh Mun, Kháng, Ơ Đu. Những điểm chung: Đây là những ngôn ngữ rất gần gũi về cội nguồn, hiện giữ lại được trạng thái “cổ” của các ngôn ngữ đơn lập. Hiện tượng đa ngữ (phổ biến là song ngữ) phổ biến ở tất cả các dân tộc thiểu số nhóm Khơ-mú: Tiếng Việt – tiếng mẹ đẻ các dân tộc này – tiếng Thái, tiếng Lào… Tuy nhiên, hiện tượng đa ngữ này lại thường là bất bình đẳng. Những điểm riêng biệt: Dân tộc Kháng nói bằng 2 ngôn ngữ. Ngôn ngữ các dân tộc Khơ-mú, Xinh Mun, Kháng có nguy cơ thất truyền cao; Ơ Đu đang có nguy cơ mất hoàn toàn bản sắc văn hóa truyền thống, trong đó có ngôn ngữ tộc người (chuyển sang nói tiếng Thái hoặc Khơ-mú). Có thể xem đây là một trường hợp nghiên cứu về trạng thái ngôn ngữ các dân tộc thiểu số ở Việt Nam.

    Từ khóa: Dân tộc thiểu số; Đa ngữ; Ngôn ngữ bị mai một; Nhóm ngôn ngữ Khơ-mú; Trạng thái ngôn ngữ.

    ABSTRACT

         The purpose of this scientific paper is to point out the similarities and differences in the language status of Kho-mu ethnic group in Vietnam including: Kho-mu, Xinh Mun, Khang, and O chúng tôi similarities: These are languages that are very close in origin, maintaning the “ancient” status of isolating languages. Multilingualism (bilingualism) is common among all Kho-mu ethnic group: Vietnamese – the mother tongue of these ethnic groups – Thai language, Lao language….. However, this phenomenon is often chúng tôi differences: The Khang speaks two languages. The languages of Kho-mu, Xinh Mun and Khang ethnic group are at high risk of being lost; O Du is in danger of completely losing its traditional cultural identity, including ethnic language (change into speaking Thai language or Kho-mu language).This can be considered as a case study of the language status of ethnic minorities in Vietnam.

    Keywords: Ethnic minorities; Multilingual; Endangered language; Kho-mu language group; Language status.

    x

    x x

    1. Đặt vấn đề

         Mục đích của bài viết là chỉ ra những điểm chung và riêng biệt trong trạng thái ngôn ngữ ở các dân tộc thuộc nhóm ngôn ngữ Khơ-mú (Khmuic – xin gọi tắt: “Các ngôn ngữ nhóm Khơ-mú”và “các dân tộc nhóm Khơ-mú”), thuộc nhánh Môn – Khmer Bắc, chi Môn – Khmer, ngữ hệ Nam Á (Austroasiatic): Khơ-mú, Xinh Mun, Kháng, Ơ Đu. Từ đó hướng tới giải pháp tích cực hơn đối với ngôn ngữ của các dân tộc này trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam.

    2. Tổng quan nghiên cứu

         2.1. Những nghiên cứu dân tộc học

          Trong chuyên khảo của Đặng Nghiêm Vạn, Nguyễn Trúc Bình, Nguyễn Văn Huy, Thanh Thiên (1972), các dân tộc Khơ-mú, Xinh Mun, Kháng (cùng Mảng, La Ha) đã được giới thiệu dưới tên gọi chung: “Các dân tộc thuộc ngữ hệ Nam Á ở Tây Bắc Việt Nam”.

          Các dân tộc Khơ-mú, Xinh Mun, Kháng, Ơ Đu được nhắc đến trong sách: Viện Dân tộc học (1978), “Các dân tộc ít người ở Việt Nam (Khu vực phía Bắc)”. Sau đó có những sách khảo cứu về nhiều mặt trong đời sống văn hóa các dân tộc này: Khổng Diễn (Chủ biên, 1999), “Dân tộc Khơ-mú ở Việt Nam”; Trần Bình (1999), “Dân tộc Xinh Mun ở Việt Nam”; Phạm Quang Hoan & Đặng Thị Hoa (2011), “Người Kháng ở Việt Nam”… Dân tộc Ơ Đu ít được nhắc đến, có thể vì số dân quá ít (trên dưới 400, ít nhất trong số các dân tộc ở Việt Nam).

         2.2. Những nghiên cứu ngôn ngữ học

         Theo các tài liệu dân tộc học, nhóm Khơ-mú gồm 13 ngôn ngữ, chủ yếu ở Lào, Thái Lan và Việt Nam.

         Tiếng Khơ-mú đã được biết đến từ thế kỉ 19 (từ vựng Khơ-mú được ghi trong tài liệu của Garnier (1873) thuật lại cuộc thám hiểm Đông Dương của ông). Theo quan điểm của A. G. Haudricourt (1953, 1954), nghiên cứu nhóm Khơ-mú có thể giúp làm rõ lịch sử tiếng Việt. Từ những năm 1970, phạm vi nghiên cứu về các ngôn ngữ này được mở rộng, về tiếng Xinh Mun, tiếng Tày Hạt (Ơ Đu)…

          Gần đây, có các công trình về tiếng Khơ-mú ở Thái (Suwilai Premsrirat, 1993, 2001). Ở Việt Nam, tác giả Tạ Quang Tùng (2013, 2014) có các công trình “Đặc điểm từ âm vị học tiếng Khơ-mú (trên cơ sở phân tích bằng máy tính)” và “Đặc điểm tiếng Khơ-mú ở Tây Bắc Việt Nam”.

         Tiếng Xinh Mun (Kxinh Mul) được các nhà khoa học của Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô (AH CCCP) và Ủy ban Khoa học Xã hội Việt Nam (KOH CPB) tập trung nghiên cứu từ năm 1979 trong một chương trình điền dã. Công trình “Tiếng Kxing Mul” (tư liệu điền dã Xô – Việt năm 1979) bằng tiếng Nga được xuất bản tại Matxcơva năm 1990. Ở Lào, tiếng Xinh Mun cũng được đề cập đến trong các công trình của Macey, Proschan.

         Tiếng Kháng đã được các học giả nước ngoài quan tâm từ những năm 70 của thế kỉ XX, nhằm xác lập cây phả hệ các ngôn ngữ châu Á, với các tác giả David Thomas & Robert K Headley (1970); Gerard Diffloth (1986); Dao Jie (2007); Chazée (1999); Paul Sidwell (2015); Naomitsu Mikami (2003); Jerold A. Edmondson (2010); Nguyễn Hữu Hoành(2007, 2009); Tạ Quang Tùng (2014, 2021, 2021a, 2021b, 2021, 2021a, 2021b)…

         Tiếng Ơ Đu đã được mô tả sơ lược trong cuốn: “Ngôn ngữ các dân tộc ở Việt Nam” (Thông & Tùng, 2021, tr. 621-623); “Tiếng Tày Hạt (Ơ Đu)” (Vạn, 1983).

    3. Phương pháp nghiên cứu và tư liệu

         Bài viết sử dụng các phương pháp: Miêu tả, từ phân tích các sự kiện cụ thể nhằm tổng hợp thành quy luật chung về trạng thái ngôn ngữ trong hoàn cảnh Việt Nam.Tư liệu dùng trong bài viết là những quan sát về ngôn ngữ và đời sống ngôn ngữ (qua điền dã và qua sách vở trong nước và nước ngoài) về ngôn ngữ các dân tộc nhóm Khơ-mú ở các tỉnh Sơn La, Lai Châu, Điện Biên và Nghệ An. 

    4. Kết quả nghiên cứu

         4.1. Đặc điểm các cộng đồng nói các ngôn ngữ Khơ-mú

         Khơ-mú là tên chính thức của một dân tộc thiểu số ở Việt Nam. Trong các tài liệu khác nhau và trong giao tiếp xã hội, tên dân tộc này còn được đọc và ghi: Khơ-mú, Khơmu, Khmu, Kammu, Khamou… Dân số gồm 72.929 người (thống kê năm 2009). Cư trú ở các tỉnh: Nghệ An (huyện Tương Dương, Kỳ Sơn); Sơn La (Thuận Châu, Sông Mã, Mai Sơn, Mộc Châu, Mường La); Điện Biên (Thành phố Điện Biên, Tuần Giáo); Yên Bái (Văn Chấn)…

         Ở Việt Nam, người Khơ-mú tự gọi mình là Cơhmụ, Cơmụ hay Cơmmụ, Căm mụ (trong tiếng Khơ-mú nghĩa là “người”). Ngoài tên gọi chính thức (Khơ-mú), trước kia người Khơ-mú còn được gọi gộp chung (với Xinh Mun, La Ha, Kháng….) là Xá: Người Thái gọi họ là Xá Cẩu; người La Ha gọi họ là Khá Klẩu; người Mông gọi họ là Mãng Cẩu. Họ cũng còn được gọi là Mứn Xen, Pu Thênh, Tềnh,Tày Hạy… – những tên hiện nay rất ít dùng hoặc không dùng nữa.

         Người Khơ-mú cư trú tại nhiều nước, chủ yếu ở khu vực châu Á (Lào, Thái Lan, Trung Quốc, Việt Nam…), đông nhất là ở Lào (khoảng trên dưới 550 ngàn người). Ở Lào, họ tập trung chủ yếu trong các tỉnh Luang Prabang và Xiêng Khoảng. Ngoài ra, họ còn sống ở các tỉnh như: Luang Nặm Thà, Uđomxay, Bokaep, Xayaburi, Phong Sa Lỳ, Hủa Phan… Ở Lào, họ được xếp vào khối chung là Lào Thênh (người Lào ở trên cao).

         Tại Thái Lan, phần lớn người Khơ-mú sống tập trung gần biên giới Lào – Thái Lan, ở các tỉnh Nan và Chiềng Rai ở miền Bắc. Họ cũng cư trú ở các tỉnh Kancanaburi và Uthaithani. Tại Trung Quốc, người Khơ-mú sống rải rác ở Sip Song Pan Na, Yunnan. Còn tại Hoa Kỳ, người Khơ-mú sinh sống tại bang California.

         Ở Việt Nam, trong vùng người Khơ-mú sinh sống, còn có các dân tộc: Kinh, Thái, Xinh Mun, Mông, Mường, Kháng, La Ha…

         Xinh Mun là tên chính thức của một dân tộc thiểu số ở Việt Nam. Trong các tài liệu khác nhau và trong giao tiếp xã hội, tên dân tộc này còn được đọc và ghi: Xinh mun, Xinh Mul, Xinh-mun, Kxinh mul… Dân số: 23. 278 người (2009). Cư trú ở các tỉnh: Sơn La (các huyện Yên Châu, Sông Mã, Mai Sơn, Mộc Châu), Điện Biên (huyện Điện Biên Đông). Người Xinh Mun đông nhất là ở Yên Châu và Sông Mã (Sơn La).

         Ở Việt Nam, người Xinh Mun tự gọi mình là Kơxinh mul (tiếng Xinh Mun nghĩa là: “người – núi”, được hiểu là “người ở núi”, “người trên núi”). Các tên gọi khác chỉ các nhóm địa phương: Xinh Mun Dạ hoặc Puộc Dạ (gọi những người Xinh Mun cư trú lâu đời ở bản Nà Dạ – xã Chiềng On, huyện Yên Châu, tỉnh Sơn La); Xinh Mun Nghẹt hoặc Puộc Nghẹt (vốn ở bản Nà Nghẹt thuộc tỉnh Hủa Phăn – Lào). Có tác giả đề nghị thêm một nhóm nữa, gọi là Xinh Mun Đông, chỉ những người Xinh Mun hiện cư trú ở địa phương có tên là Pá Đông – huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La.

         Hai nhóm địa phương Xinh Mun là Xinh Mun Dạ và Xinh Mun Nghẹt có một số điểm khác biệt về văn hóa và trình độ phát triển kinh tế, xã hội. Nhóm Xinh Mun Dạ ở vùng thấp, gần đường giao thông hơn, thường xuyên tiếp xúc với người Thái, nên đã tiếp thu nhiều nét văn hóa Thái hơn. Nhóm Xinh Mun Nghẹt chuyển cư từ Lào sang cách đây không lâu. Sang Việt Nam, họ cư trú thành một dải từ xã Chiềng Hắc (huyện Mộc Châu) qua Tú Nang, Long Phiêng, Chiềng Hặc (Yên Châu), Phiêng Pằn (Mai Sơn) của tỉnh Sơn La.

         Ngoài tên gọi chính thức, trước kia người Xinh Mun còn được các dân tộc khác gọi gộp chung (cùng với người Khơ-mú, La Ha, Kháng….) là Xá.

          Ngoài Việt Nam, người Xinh Mun còn cư trú ở Xiêng Khoảng và Hủa Phăn của nước Lào.

         Xưa kia, người Xinh Mun sống quây quần thành từng bản (gọi là kol) riêng biệt, nhưng hiện nay đã sống xen kẽ với người các dân tộc khác, chủ yếu là với người Kinh và người Thái. Hiện nay, ở vùng người Xinh Mun sinh sống, còn có các dân tộc: Kinh, Thái, Khơ-mú, Mông, Mường, Kháng, La Ha…

          Kháng là tên chính thức của một dân tộc thiểu số ở Việt Nam. Trong các tài liệu khác nhau và trong giao tiếp xã hội, tên dân tộc này còn được đọc và ghi: Mơ Kháng, Ma Kháng, Bủ Háng, Xá Kháng… Dân số: 13.840 người (2009). Các địa phương có đông người Kháng cư trú: huyện Thuận Châu, Quỳnh Nhai, Mường La (tỉnh Sơn La); Mường Lay, Mường Tè, Tuần Giáo (tỉnh Điện Biên); Phong Thổ (tỉnh Lai Châu).

         Ở các địa phương khác nhau người Kháng còn tự gọi và được các dân tộc khác gọi bằng nhiều hình thức khác nhau: Người Kháng ở Chiềng Bôm, Thuận Châu (tỉnh Sơn La) tự gọi là Kháng Huộc (Kháng Trắng); ở vùng Chiềng Xôm, Thuận Châu (tỉnh Sơn La) tự gọi là Ma Kháng Hốc, Ma Kháng Ái (người Kháng ở bản Hốc, bản Ái); ở vùng Mường Giôn, Quỳnh Nhai (tỉnh Sơn La) tự gọi là Ma Háng Béng, Ma Háng Cọi (người Kháng ở bản Béng, bản Cọi) cũng ở huyện Quỳnh Nhai nhưng vùng Chiềng Ơn lại tự gọi là Bạ Háng; ven sông Đà vùng Thuận Châu, Mường La, ven suối Nậm Mu thuộc Than Uyên (tỉnh Lai Châu) tự gọi là Bủ Háng Cuông; ở bản Bo, Tam Đường (tỉnh Lai Châu) tự gọi là Bộ Háng; ở Quảng Lâm, Mường Toong, Mường Tè (tỉnh Điện Biên) tự gọi là Brển.

         Người Kháng sống xen kẽ với các dân tộc khác: Thái, Khơ-mú, Xinh Mun. Người Kháng chịu ảnh hưởng nhiều từ các dân tộc khác, đặc biệt từ người Thái.

         Ơ Đu là tên chính thức của một dân tộc thiểu số ở Việt Nam. Trong các tài liệu khác nhau và trong giao tiếp xã hội, tên dân tộc này còn được đọc và ghi: I Đuh, Tày Phong, Tày Phọng, Tày Hạt… Dân số: 376 người (2009). Với dân số hiện nay, đây là cộng đồng được coi là “dân tộc thiểu số rất ít người”, thậm chí ít người nhất ở Việt Nam. Cư trú chủ yếu ở tỉnh Nghệ An (huyện Tương Dương), xen kẽ với người Khơ-mú và Thái.

         Người Ơ Đu còn sống tại tỉnh Xiêng Khoảng của Lào. Ở Lào, họ được xếp vào khối cộng đồng được gọi chung là Lào Thênh (nghĩa là “người Lào ở trên cao”). Phần lớn các bản của người Ơ Đu ở các vùng núi rừng xa xôi, khó khăn về kinh tế, văn hóa và giáo dục. Ở nhiều nơi, họ sinh sống bên cạnh người Lào và người Mông.

         Cho đến nay, việc xác định nguồn gốc lịch sử của người Ơ Đu ở Việt Nam mới chỉ dừng lại ở sự đoán định. Sau Cách mạng Tháng Tám, người Ơ Đu quy tụ về sinh sống ở bản Xốp Pột, Kim Hòa, xã Kim Đa, một vài hộ sinh sống rải rác ở bản Tạ Xiêng, xã Kim Tiến, bản Xiêng Hương, xã Xá Lượng (huyện Tương Dương, tỉnh Nghệ An). Tuy nhiên, ở thời điểm đó hầu hết người Ơ Đu không nhớ được các phong tục tập quán của mình.

         4.2. Đặc điểm trạng thái các ngôn ngữ Khơ-mú

         4.2.1. Đặc điểm ngôn ngữ của dân tộc Khơ-mú

         Tiếng Khơ-mú là ngôn ngữ tộc người của dân tộc Khơ-mú.

         Theo các tài liệu tham khảo, ngôn ngữ Khơ-mú ở Lào có nhiều tiếng địa phương khác nhau: Khơ-mú Yoan, ở khu vực Luang Nặm Thà; Khơ-mú Luc, ở phía bắc của tỉnh U Đom Xay; Khơ-mú Rook, ở khu vực trung tâm của U Đom Xay; Khơ-mú Khroang, ở phía đông của U Đom Xay; Khơ-mú Koang, ở sát lưu vực các sông Mê Công, Rook và Uu…

         Người Khơ-mú gọi “tiếng, tiếng nói” là khoăm hoặc quăm/ quắm (từ mượn tiếng Thái). Như vậy, “tiếng Khơ-mú” gọi theo ngôn ngữ của dân tộc này là khoăm Kơhmụ (nghĩa là: “tiếng – người” = tiếng Khơ-mú). “Chữ” trong tiếng Khơ-mú gọi là xư hoặc chư. Để chỉ động tác “nói”, trong tiếng Khơ-mú có từ là may hoặc lau; “viết” là tem…

         Tiếng Khơ-mú là một ngôn ngữ thuộc loại hình đơn lập, tiểu loại hình “cổ”, cận âm tiết tính (quasi-syllabic). Từ âm vị học (phonological word) tiếng Khơ-mú có thể có hình thức đơn tiết hoặc song tiết. Trong tiếng Khơ-mú, ranh giới giữa từ âm vị học và âm tiết có thể không trùng nhau. Bên cạnh các từ có hình thức đơn tiết, còn thường gặp các từ có hình thức song tiết (gồm một tiền âm tiết và một âm tiết chính – âm tiết mang trọng âm; còn gọi là “một âm tiết rưỡi”).

         Trong từ vựng tiếng Khơ-mú ở Việt Nam, có thể thấy nhiều lớp từ ngữ chồng lên nhau: lớp gốc Nam Á, lớp mượn Tày – Thái và lớp mượn Việt. Đồng thời, trong tiếng Khơ-mú hiện có không ít các kết cấu từ vựng – ngữ pháp mô phỏng theo tiếng Việt. Một số trường hợp trong những kết cấu này có các yếu tố vay mượn tiếng Việt hoặc tiếng Thái, kết hợp với yếu tố Khơ-mú. Trong đó, có những từ Việt, Thái và Khơ-mú cùng tồn tại, tạo nên các cặp đồng nghĩa gốc Thái/ Việt/ Khơ-mú.

         Theo các tài liệu hiện có, tiếng Khơ-mú có thể được phân biệt thành hai phương ngữ chính: “Khơ-mú Đông” và “Khơ-mú Tây”.

         Khơ-mú Đông được phân bố ở các tỉnh Phong Sa Lỳ, Luang Prabang, Hủa Phan và Chiềng Khuang của Lào; các tỉnh Nghệ An, Sơn La, Điện Biên, Yên Bái, Thanh Hóa của Việt Nam; tỉnh Sip Song Pan Na của Trung Quốc. Khơ-mú Tây được phân bố ở các tỉnh Luang Nặm Thà, U Đom Xay, Bokaep của Lào; ở các tỉnh Nan và Chiềng Rai ở phía Bắc Thái Lan; vài làng ở Sip Song Pan Na của Trung Quốc. Sự khác biệt giữa hai phương ngữ nói trên chủ yếu về mặt từ vựng và ngữ âm. Trong tiếng Khơ-mú Tây có sự phân biệt âm vực (register) trong từ âm vị học, có thể coi là những dấu hiệu manh nha của đối lập thanh điệu: “cao” (high) và “thấp” (low).

          Tiếng Khơ-mú Việt Nam ở các địa phương khác nhau có một số khác biệt, nhưng về căn bản là thống nhất.

         Người Khơ-mú ở Việt Nam chưa có chữ viết. Theo một số tài liệu, ở Lào tiếng Khơ-mú được ghi bằng chữ dạng Sanscrit. Chữ này không phổ biến ở Việt Nam.

          Trạng thái ngôn ngữ phổ biến ở vùng người Khơ-mú Việt Nam hiện nay là đa ngữ Khơ-mú – Việt – Thái. Ở một số nơi, người Khơ-mú còn biết tiếng Lào, Mông. Tiếng Khơ-mú hiện chủ yếu sử dụng trong gia đình, làng bản…, trong nội bộ của dân tộc Khơ-mú, chỉ được dùng trong một số hoàn cảnh giao tiếp nhất định ở dạng khẩu ngữ (không ở dạng ngôn ngữ thành văn).

          Tiếng Khơ-mú hiện được truyền lại cho thế hệ sau chỉ bằng cách truyền miệng. Rất ít nghiên cứu về tiếng Khơ-mú.

         4.2.2. Đặc điểm ngôn ngữ của dân tộc Xinh Mun

         Tiếng Xinh Mun là ngôn ngữ tộc người của dân tộc Xinh Mun.

         Người Xinh Mun gọi “tiếng, tiếng nói” là khoăm hoặc quăm (từ mượn tiếng Thái). Như vậy, “tiếng Xinh mun” gọi theo ngôn ngữ của dân tộc này là khoăm Kơxinh mul (nghĩa là: “tiếng – người – núi” = tiếng Xinh mun).

         Tiếng Xinh Mun là một ngôn ngữ thuộc loại hình đơn lập, tiểu loại hình “cổ”, cận âm tiết tính (quasi-syllabic). Từ âm vị học (phonological word) tiếng Xinh Mun có thể có hình thức đơn tiết hoặc song tiết. Trong tiếng Xinh Mun, ranh giới giữa từ âm vị học và âm tiết có thể không trùng nhau. Bên cạnh các từ có hình thức đơn tiết, còn thường gặp các từ có hình thức song tiết (gồm một tiền âm tiết và một âm tiết chính – âm tiết mang trọng âm; còn gọi là “một âm tiết rưỡi”).

         Tiếng Xinh Mun không có thanh điệu.

         Trong từ vựng tiếng Xinh mun, có thể thấy nhiều lớp từ chồng lên nhau: lớp gốc Nam Á, lớp mượn Tày – Thái và lớp mượn Việt.

          Theo cảm thức bản ngữ, tiếng Xinh Mun ở Việt Nam thuộc các nhóm Xinh Mun Nghẹt và Xinh Mun Dạ có một số khác biệt, đặc biệt về mặt ngữ âm (“giọng nói”). Tiếng Xinh Mun Dạ có rất nhiều từ ngữ vay mượn của tiếng Thái và tiếng Việt. Tiếng Xinh Mun Nghẹt ít người nói, nhưng hiện còn bảo tồn được sắc thái giọng nói Xinh Mun tốt hơn: Phần đầu của các từ Xinh Mun Nghẹt còn giữ được nhiều tiền âm tiết và tổ hợp phụ âm; Tiếng nói nhóm này có nhiều từ ngữ chung với Khơ-mú…

         Người Xinh Mun ở Việt Nam chưa có chữ viết.

         Trạng thái đa ngữ phổ biến ở vùng người Xinh Mun hiện nay là tam ngữ Xinh Mun – Việt – Thái. Ở một số nơi, người Xinh Mun còn biết tiếng Mông, Tày. Tiếng Xinh Mun hiện chủ yếu sử dụng trong gia đình, làng bản…, trong nội bộ của dân tộc Xinh Mun, trong một số hoàn cảnh giao tiếp nhất định ở dạng khẩu ngữ (không ở dạng ngôn ngữ thành văn). Tiếng được dùng phổ biến trong sinh hoạt hàng ngày ở gia đình người Xinh Mun, thậm chí cả trong cúng bái, hát hò, cưới xin, hội hè… Điều này có thể còn có lí do là hiện nay tình trạng hôn nhân hỗn hợp Xinh Mun – Thái tương đối phát triển. Đa số người Xinh Mun sử dụng được tiếng Việt nhưng vẫn ở trình độ thấp, chủ yếu mới chỉ dừng lại ở nói năng trao đổi hàng ngày (chưa có khả năng tiếp nhận và tạo ra các văn bản viết) và chỉ ở những giao tiếp giản đơn. Rất ít nghiên cứu về tiếng Xinh Mun. Ngôn ngữ này được truyền lại cho thế hệ sau chỉ bằng cách truyền miệng.

         4.2.3. Đặc điểm ngôn ngữ của dân tộc Kháng

          Tiếng Kháng là ngôn ngữ tộc người của dân tộc Kháng.

         Những kết quả xem xét từ góc độ địa lý ngôn ngữ học, lịch sử tộc người, ý thức tự giác tộc người cũng giúp khẳng định: Dân tộc Kháng nói hai ngôn ngữ (tạm quy ước gọi chung là “tiếng Kháng”): Tiếng Kháng khu vực Tuần Giáo, Thuận Châu, Mường La, Quỳnh Nhai (tỉnh Sơn La); tiếng Kháng ở Quảng Lâm (tỉnh Điện Biên).

          Ngôn ngữ Kháng khu vực Tuần Giáo, Thuận Châu, Mường La, Quỳnh Nhai lại có thể được phân ra 2 tiếng địa phương: Tiếng Kháng vùng Tuần Giáo (tỉnh Điện Biên) và Thuận Châu (tỉnh Sơn La) phân bố ở hữu ngạn sông Đà; tiếng Kháng Mường La, Quỳnh Nhai (tỉnh Sơn La) ở tả ngạn sông Đà.

          Các ngôn ngữ dân tộc Kháng thuộc loại hình đơn lập, tiểu loại hình “trung”. Nhìn chung, từ âm vị học tiếng Kháng phần lớn có hình thức đơn tiết. Trong tiếng Kháng, ranh giới giữa từ âm vị học và âm tiết trùng nhau. Đây là các ngôn ngữ có thanh điệu: 4 – 6 thanh (tùy các tiếng địa phương khác nhau).

         Người Kháng chưa có chữ viết.

          Trạng thái ngôn ngữ phổ biến ở vùng người Kháng Việt Nam hiện nay là đa ngữ Kháng – Việt – Thái. Ở vùng người Kháng, tiếng Việt và tiếng Thái trở thành những ngôn ngữ giao tiếp chung của các dân tộc ở phạm vi rộng, đa dạng và mức độ sâu sắc. Do dân tộc Kháng có số dân ít lại sống phân tán, xen kẽ vào những làng bản đông đúc của dân tộc Thái ở vùng đất Tây Bắc Việt Nam nhiều thế kỉ nay, nên dân tộc Kháng đã chịu ảnh hưởng của dân tộc Thái khá đậm nét về tiếng nói và phong tục. Người Kháng nói tiếng Thái khá thông thạo. Trong tiếng Kháng, vốn từ chung với tiếng Thái khá lớn.

          Tiếng mẹ đẻ của người Kháng hầu như chỉ được sử dụng trong gia đình, làng bản, ở các thế hệ lớn tuổi. Các hoàn cảnh khác, phần lớn người Kháng dùng tiếng Việt và tiếng Thái.

         4.2.4. Đặc điểm ngôn ngữ của dân tộc Ơ Đu

         Tiếng Ơ Đu là ngôn ngữ của dân tộc Ơ Đu. Tuy nhiên, có không ít người Ơ Đu đã nhận ngôn ngữ họ đang nói (chủ yếu là Thái, Khơ-mú) là tiếng mẹ đẻ của họ.

         Cho đến nay, sự hiểu biết về tiếng Ơ Đu rất ít. Tiếng Ơ Đu gần như chưa được nghiên cứu. Người Ơ Đu chưa có chữ viết.

         Những người già Ơ Đu khẳng định, người Ơ Đu đã từng có ngôn ngữ riêng, tiếng của họ nghe như tiếng của người Khơ-mú. Do số dân quá ít, sống xen kẽ với các dân tộc khác, lại hầu như không có quan hệ với đồng tộc ở Lào, nên các thế hệ Ơ Đu còn lại bây giờ đã quên hết tiếng nói, thậm chí không còn nhớ cả phong tục tập quán. Một số rất ít người già còn nhớ được khoảng trên dưới 100 từ ngữ. Trong những năm qua, huyện Tương Dương, tỉnh Nghệ An đã có một số nỗ lực trong việc khôi phục tiếng nói của người Ơ Đu, mở một số lớp dạy học tiếng.

         Theo lời kể, khi đã về già người Ơ Đu mới cố học lấy vài từ tiếng mẹ đẻ bằng cách truyền miệng, với mục đích khi về thế giới bên kia “chào hỏi trò chuyện với ông bà tổ tiên”. Ngôn ngữ này đã “hầu như chỉ còn trong ký ức”.

         Trạng thái ngôn ngữ phổ biến ở vùng người Ơ Đu Việt Nam hiện nay là đa ngữ: Tiếng Việt – Khơ-mú – Thái… Người Ơ Đu sử dụng được tiếng Việt ở trình độ thấp. Hiện nay người láng giềng gần gũi nhất của Ơ Đu là Thái. Tiếng Thái đang có xu hướng thay thế cho tiếng Ơ Đu.

         5.1. Những điểm chung và những điểm riêng biệt trong trạng thái ngôn ngữ của các dân tộc thuộc nhóm Khơ-mú ở Việt Nam

         5.1.1. Những điểm chung

         – Các ngôn ngữ nhóm Khơ-mú rất gần gũi nhau về cội nguồn và loại hình. Đây là những ngôn ngữ hiện còn giữ lại được trạng thái rất “cổ” của các ngôn ngữ đơn lập. Những “mảnh” này có thể kể nhiều chuyện về quan hệ cội nguồn, loại hình, tiếp xúc của các ngôn ngữ, đặc biệt là quan hệ với tiếng Việt và với các ngôn ngữ khác. Thậm chí cả về lịch sử tộc người của chúng.

         – Hiện tượng đa ngữ (phổ biến là song ngữ) phổ biến ở tất cả các dân tộc thiểu số nhóm Khơ-mú: Tiếng Việt – tiếng mẹ đẻ các dân tộc này – tiếng Thái, tiếng Lào. Khơ-mú… Tuy nhiên, hiện tượng đa ngữ này lại thường là bất bình đẳng (thế yếu thuộc về các dân tộc ít người hơn), tạo nên những điều kiện bất lợi cho các ngôn ngữ này.

         Hiện nay, ngôn ngữ tộc người của các dân tộc nhóm Khơ-mú đang đứng trước nguy cơ bị giảm thiểu các chức năng xã hội, chỉ được dùng trong một số hoàn cảnh giao tiếp nhất định ở gia đình và làng xóm, không có chữ viết, chỉ được sử dụng và lưu truyền ở dạng khẩu ngữ (không có văn bản bằng chữ viết…), rất nghèo nàn về từ vựng và các kết cấu ngữ pháp, kém sức biểu cảm do bị pha trộn và ít được sử dụng.

         Thực tế đang đặt ra yêu cầu rất cấp bách phải bảo tồn và phát triển vốn văn hóa truyền thống, trong đó có ngôn ngữ của dân tộc này.

         5.1.2. Những điểm riêng biệt

         – Ở Việt Nam đã gặp những khó khăn trong xác định thành phần dân tộc, khi một cộng đồng: Sử dụng hai hay hơn hai ngôn ngữ. Có hiện tượng thay thế ngôn ngữ: Dùng ngôn ngữ khác chứ không dùng tiếng mẹ đẻ, thậm chí coi ngôn ngữ khác là tiếng mẹ đẻ của mình. Dân tộc Kháng nói bằng 2 ngôn ngữ. Dân tộc Ơ Đu chủ yếu nói bằng ngôn ngữ của dân tộc khác.

         – Hiện nay, nguy cơ thất truyền ngôn ngữ xảy ra ở các dân tộc như Khơ-mú, Xinh Mun, Kháng, Ơ Đu. Sự thất truyền này có những biểu hiện không như nhau. Khơ-mú, Xinh Mun, Kháng là những dân tộc có nguy cơ rất cao; Ơ Đu là một dân tộc đang có nguy cơ mất hoàn toàn bản sắc văn hóa truyền thống.

         5.2. Sự đánh giá và giải pháp từ bức tranh hiện thực

         – Cho đến nay, theo ý kiến của đa số những nhà khoa học, trong hoàn cảnh cụ thể ở Việt Nam, các tiêu chí để một cộng đồng được gọi là “dân tộc” (Ethnic) như sau: Thống nhất chung về văn hoá vật chất và tinh thần; thống nhất chung về ngôn ngữ; thống nhất chung về ý thức tộc người và tên gọi (cùng nhận một tộc danh).

          Các tiêu chí trên hiện nay cần được áp dụng uyển chuyển ở Việt Nam. Đối với các dân tộc thuộc nhóm Khơ-mú ở Việt Nam, trước mắt cần đặt lên trên hết là tiêu chí “thống nhất chung về ý thức tộc người và tên gọi (cùng nhận một tộc danh)”.

         – Bảo tồn và phát triển các ngôn ngữ của các dân tộc thuộc nhóm Khơ-mú để làm gì?

         Thực tế thì đối với tất cả các dân tộc, ngôn ngữ không chỉ là một thành tố cơ bản của văn hoá, một biểu hiện của những giá trị nhân văn, mà còn là phương tiện để hình thành, phản ánh và lưu truyền các hình thái văn hóa khác (văn nghệ truyền thống; những kinh nghiệm sống, thế giới quan và nhân sinh quan; tình cảm thái độ…), hệ thống tri thức bản địa quan trọng nhất trong đời sống văn hoá tinh thần của một dân tộc.

         Bảo tồn và phát triển các ngôn ngữ của các dân tộc thuộc nhóm Khơ-mú góp phần bảo tồn và phát triển sự đa dạng văn hóa trong quốc gia đa dân tộc Việt Nam, qua việc bảo tồn và phát triển những nét bản sắc văn hóa truyền thống của mỗi dân tộc thiểu số, trong đó có tiếng mẹ đẻ của dân tộc này.

         – Phải làm gì để bảo tồn và phát triển ngôn ngữ của các dân tộc thuộc nhóm Khơ-mú?

         Cần xác định phương hướng kế hoạch hóa và có chính sách riêng biệt đối với các ngôn ngữ của các dân tộc có nguy cơ bị thất truyền ngôn ngữ rất cao.Ngôn ngữ của các dân tộc thuộc nhóm Khơ-mú đều thuộc loại này.

         Quan tâm nghiên cứu, sưu tầm, tổ chức dạy và học các ngôn ngữ có nguy cơ thất truyền và sử dụng nhiều hơn trong đời sống.

         Giúp cho người bản ngữ hiểu rõ hơn về vai trò di sản – ngôn ngữ đối với bản sắc văn hóa truyền thống của họ và có ý thức bảo tồn, phát triển tiếng mẹ đẻ;

         Đặc biệt, mang đến cho xã hội nói chung và các nhà quản lý nói riêng sự nhận thức sâu sắc hơn về vai trò ngôn ngữ các dân tộc, có hành động thiết thực hơn đối với sự đa dạng văn hóa truyền thống trong quốc gia đa dân tộc Việt Nam.

         Để bảo tồn ngôn ngữ Ơ Đu, cần có nhiều công việc cần làm ngay. Trong đó, quan tâm, tìm hiểu về ngôn ngữ này trong mối quan hệ với tiếng nói Ơ Đu ở Lào… Nên sưu tập lại các từ ngữ và câu, văn bản truyền miệng, ghi lại bằng chữ viết Ơ Đu rồi biên soạn và in thành tài liệu để dạy và học, tạo điều kiện cho ngôn ngữ này “hồi sinh” trong đời sống.

    6. Kết luận

         Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013, Điều 5 khẳng định: “Ngôn ngữ quốc gia là tiếng Việt. Các dân tộc có quyền dùng tiếng nói, chữ viết, giữ gìn bản sắc dân tộc, phát huy phong tục, tập quán, truyền thống và văn hoá tốt đẹp của mình”. Quyết định số 53/CP ngày 22/8/1980 của Chính phủ về chính sách đối với ngôn ngữ và chữ viết dân tộc thiểu số ở Việt Nam cũng khẳng định: “…Tiếng nói và chữ viết của mỗi dân tộc thiểu số ở Việt Nam vừa là vốn quý của các dân tộc đó, vừa là tài sản văn hoá chung của cả nước. Ở vùng dân tộc thiểu số, tiếng nói và chữ viết dân tộc thiểu số được dùng đồng thời với tiếng và chữ phổ thông”.

         Có thể xem bài viết này là một nghiên cứu trường hợp (nhóm ngôn ngữ Khơ-mú) về trạng thái ngôn ngữ thường gặp ở các dân tộc thiểu số Việt Nam. Từ đó hướng tới những giải pháp tích cực đối với ngôn ngữ của các dân tộc có cùng trạng thái này, ở Việt Nam.

    TÀI LIỆU THAM KHẢO

    – Bình, T. (1999). Dân tộc Xinh Mun ở Việt Nam. Hà Nội: Nxb. Văn hóa Dân tộc.

    – Chazée, L. (1999). The Peoples of Laos: Rural and Ethnic Diversities. Bangkok: White Lotus.

    – Delcros, H., & Subra, J. (1966). Petit dictionnaire du langage des Khmu’ de la région de Xieng-Khouang. Vientiane: Mission Catholique.

    – Diễn, K. (1999). Dân tộc Khơ Mú ở Việt Nam. Hà Nội: Nxb. Văn hóa Dân tộc.

    – Diffloth, G. (1986). Austro – Asiatic Languages. In Encyclopedia Britanica (16th ed). Macropedia.

    – Edmondson, J. A. (2010). The Khang language of Viet Nam in comparision to Ksing Mun (Xinh Mun). In Kenneth A. McElhanon & Ger Reesink (Eds.), A Mosaic of languages and cultures (pp. 138–154).

    – Francis, G. (1873). Voyage d’exploration en Indo-Chine effectué pendant les années 1866, 1867, et 1868 par une commission française, présidée par Doudart de Lagreé, et publié…sous la direction de… Francis Garnier. Paris: Hachette Book Group.

    – Hoan, P. Q., & Hoa, Đ. T. (2011). Người Kháng ở Việt Nam. Hà Nội: Nxb. Văn hóa Dân tộc.

    – Haudricourt, A. G. (1973). Mấy điều nhận xét về lý luận và thực tiễn nhân một chuyến thăm các dân tộc thiểu số ở Tây Bắc và Việt Bắc. Tạp Chí Ngôn Ngữ, Số 3.

    – Hoành, N. H. (2007). Vị trí tiếng Kháng trong các ngôn ngữ Mon – Khmer. Tạp Chí Ngôn Ngữ, Số 4.

    – Hoành, N. H. (2009). Ngữ âm tiếng Kháng (những nhận xét ban đầu). In Tìm hiểu ngôn ngữ các dân tộc ở Việt Nam. Hà Nội: Nxb. Khoa học Xã hội.

    – Jie, D. (2007). Bumang yu yanjiu (A study of Bumang). Beijing: Minzu University.

    – Rischel, J. (1989). Can the Khơ Mú component in Mlabri (‘Phi Tong Luang’) be identified as Old T’in? Acta Orientalia, 50, 79–115.

    – Lô, L. V., Thấu, N. H., Trí, M. V., Anh, N., & Đường, M. (1969). Các dân tộc thiểu số ở Việt Nam. Hà Nội: Nxb. Văn hóa.

    – Mikami, N. (2003). A Khang Phonology and Wordlist. In Hiromi Ueda (Ed.), Reports on Minority Languagesin Mainland Southeast Asia (ed). Osaka Gakuin University.

    – Premsrirat, S. (1993). Thai-Khmu – English Dictionary.

    – Premsrirat, S. (2001). Thesaurus of Khmu Dialects in Southeast Asia. Salaya.

    – Shorto, H. (2006). A Mon-Khmer Comparative Dictionary. Australian: Pacific Linguistics Publishers.

    – Sidwell, P. (2015). The Palaungic Languages: Classification, Reconstruction and Comparative Lexicon. Munich: Lincom Europa.

    – Thomas, D., & Headley, R. K. (1970). More on Mon- Khmer supgroupings. Lingua, 25, 398-418.

    – Tùng, T. Q. (2014). Đặc điểm tiếng Khơ Mú ở Tây Bắc Việt Nam. Ngôn Ngữ và Văn Hoá Vùng Tây Bắc. Sơn La.

    – Tùng, T. Q. (2016). Hệ thống thanh điệu tiếng Kháng (trên cơ sở cứ liệu phân tích bằng máy tính). Tạp Chí Ngôn Ngữ và Đời Sống, Số 2(244).

    – Tùng, T. Q. (2017a). Tiếng Kháng ở Việt Nam trước nguy cơ mai một. Hội Thảo Ngôn Ngữ Học Toàn Quốc. Đại học Quy Nhơn.

    – Tùng, T. Q. (2017b). Từ âm vị học và âm tiết trong các ngôn ngữ Khơ Mú ở Việt Nam. Tạp Chí Ngôn Ngữ và Đời Sống, Số 6.

    – Tùng, T. Q. (2018). Chữ viết các dân tộc thiểu số ở Việt Nam với việc biên soạn từ điển (trường hợp tiếng Kháng). Tạp Chí Từ Điển Học và Bách Khoa Thư, Số 2, tr.49-57.

    – Tùng, T. Q. (2019a). Đặc điểm hệ thống nguyên âm tiếng Kháng – một ngôn ngữ có nguy cơ mai một ở Việt Nam (khái quát từ những kết quả phân tích trên máy tính. Ngôn Ngữ Dân Tộc Thiểu Số Có Nguy Cơ Mai Một ở Việt Nam Hiện Nay – Những Vấn Đề Lí Luận và Thực Tiễn. Đại học Sư phạm Thái Nguyên.

    – Tùng, T. Q. (2019b). Trạng thái ngôn ngữ Kháng ở Việt Nam. Hội Thảo Ngôn Ngữ Học Toàn Quốc. Bình Dương: Đại học Thủ Dầu Một.

    – Tùng, T. Q., & Thông, T. V. (2017). Ngôn ngữ các dân tộc ở Việt Nam. Nxb. Đại học Thái Nguyên.Vạn, Đ. N. (1983). Mảng/Ơđu vocabulary(Michel Ferlus, Ed.). Hà Nội.

    – Vạn, Đ. N., Bình, N. T., Huy, N. V., & Thiên, T. (1972). Những nhóm dân tộc thuộc ngữ hệ Nam Á ở Tây Bắc Việt Nam. Hà Nội: Nxb. Khoa học Xã hội.

    – Viện Dân tộc học. (1978). Các dân tộc ít người ở Việt Nam (Khu vực phía Bắc). Hà Nội: Nxb. Khoa học Xã hội.

    – Viện Hàn lâm Khoa học Nga, & Ủy ban Khoa học Xã hội Việt Nam. (1990). Tiếng Xinh mun (Kxinh Mul). Matxcơva: Nxb. Khoa học.

    Nguồn: Tạp chí Khoa học, Giáo dục và Công nghệ

    (Journal of Ethnic Minorities Research), Volume 9, Issue 1

    Thánh Địa Việt Nam Học

    (https://thanhdiavietnamhoc.com)

    Download file

    (PDF): Trạng thái ngôn ngữ các dân tộc thuộc nhóm Khơ-Mú ở Việt Nam

    (Tác giả: Tạ Văn Thông, Tạ Quang Tùng)

    --- Bài cũ hơn ---

  • Học Ngoại Ngữ Hiếm: Khó Khăn Lớn, Cơ Hội Nhiều
  • Học Tiếng Ý Không Khó
  • Tiếng Ý Có Thể Tự Học Hay Không?
  • Giới Thiệu Và Bảng Chữ Cái
  • Tôi Cô Đơn Giữa Một Biển Người
  • Chú Trọng Dạy Tiếng Dân Tộc Cho Đồng Bào Dân Tộc Thiểu Số Tây Nguyên

    --- Bài mới hơn ---

  • Lạng Sơn: Dạy Tiếng Dtts Cho Đội Ngũ Giáo Viên
  • Dạy Tiếng Dân Tộc Thiểu Số Ở Kon Tum
  • Chuyện Dạy Tiếng Dao Cho Cán Bộ:chuyện Dạy Tiếng Dao Cho Cán Bộ
  • Truyền Dạy Chữ Nôm Dao Góp Phần Bảo Tồn Di Sản Văn Hóa Dân Tộc
  • Dạy Tiếng Dao Cho Cán Bộ, Công Chức
  • Những năm gần đây, các tỉnh Tây Nguyên đã tuyên truyền, vận động các bậc phụ huynh là người dân tộc thiểu số cho con em mình tự nguyện tham gia học tiếng dân tộc thiểu số do các trường tiểu học, trung học cơ sở, phổ thông dân tộc nội trú, bán trú tổ chức.

    Các tỉnh Tây Nguyên cũng đã sử dụng các bộ sách giáo khoa tiếng Êđê, Jrai, Bahnar, K’ho… bậc tiểu học từ lớp 3, 4 và lớp 5 đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành. Riêng việc dạy tiếng dân tộc thiểu số tại các trường phổ thông dân tộc nội trú được thực hiện ở các lớp 6, 7 và 8 theo chương trình, tài liệu của địa phương.

    Các tỉnh Tây Nguyên cũng tổ chức dạy 2 tiết/tuần, bố trí phòng học học, giáo viên, mua sắm đồ dùng dạy học, hỗ trợ sách giáo khoa, sách giáo viên, sách bài tập và vở viết cho học sinh dân tộc phục vụ tốt yêu cầu dạy và học cho các cháu.

    Từ đầu năm học 2021-2019 đến nay, tỉnh Đắk Lắk đã cấp sách giáo khoa mới tiếng Êđê miễn phí cho 13.170 học sinh dân tộc Êđê thuộc 3 khối lớp 3,4, 5 và 133 giáo viên dạy tiếng dân tộc Êđê ở 106 trường tiểu học trên địa bàn.

    Các tỉnh Kon Tum, Đắk Nông, Lâm Đồng cũng đã trích ngân sách địa phương hàng trăm tỷ đồng để in sách giáo khoa bằng tiếng dân tộc thiểu số tại chỗ, sách bài tập, mua sắm trang thiết bị đồ dùng dạy học phục vụ tốt yêu cầu dạy và học.

    Hầu hết, các giáo viên dạy tiếng dân tộc của đồng bào các dân tộc thiểu số ở các tỉnh Tây Nguyên cũng đã được đào tạo nghiệp vụ sư phạm tại các trường Đại học, Cao đẳng và đã được học qua các lớp bồi dưỡng, tập huấn, đào tạo về chuyên ngành dạy tiếng dân tộc nên góp phần nâng cao chất lượng dạy học bằng tiếng dân tộc thiểu số cho học sinh dân tộc.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Dạy Tiếng Dân Tộc Thiểu Số Cho Học Sinh
  • Dạy Học Tiếng Anh Qua Hình Ảnh Cho Trẻ Em (Con Vật, Trái Cây)
  • Phương Pháp Dạy Bé Học Tiếng Anh Con Vật Giúp Bé Học Nhanh Nhớ Lâu
  • Dạy Tiếng Việt Cho Tây
  • Dịch Thuật Tiếng Campuchia Khmer Sang Tiếng Việt Online Số 1
  • Dạy Tiếng Dân Tộc Thiểu Số Ở Kon Tum

    --- Bài mới hơn ---

  • Chuyện Dạy Tiếng Dao Cho Cán Bộ:chuyện Dạy Tiếng Dao Cho Cán Bộ
  • Truyền Dạy Chữ Nôm Dao Góp Phần Bảo Tồn Di Sản Văn Hóa Dân Tộc
  • Dạy Tiếng Dao Cho Cán Bộ, Công Chức
  • Tâm Huyết Với Việc Giữ Gìn Và Truyền Dạy Chữ Nôm Dao
  • Người Tốt Việc Tốt: Tâm Huyết Với Việc Giữ Gìn Và Truyền Dạy Chữ Nôm Dao
  • Thực hiện chủ trương của Đảng, Nhà nước về bảo tồn và phát huy ngôn ngữ các dân tộc thiểu số, góp phần giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số; chương trình dạy tiếng dân tộc thiểu số cho học sinh phổ thông và cán bộ, công chức, viên chức tỉnh Kon Tum đã được triển khai sâu rộng. Dù còn gặp nhiều khó khăn, nhưng chương trình này đã gặt hái được nhiều kết quả.

    Chương trình dạy tiếng dân tộc thiểu số cho học sinh phổ thông, được Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Kon Tum chính thức triển khai từ năm học 2008 – 2009, với 10 lớp dạy tiếng Bahnar tại 4 trường tiểu học Đăk Rơ Wa, Ngọc Bay, Bế Văn Đàn (thành phố Kon Tum) và Đăk Ruồng (huyện Kon Rẫy), với hơn 200 học sinh theo học; 2 lớp dạy tiếng Jrai tại trường tiểu học Ia Chim 1 và Ia Chim 2, cho 49 học sinh.

    Dạy tiếng dân tộc cho học sinh từ lúc các em mới bắt đầu đi học.

    Ảnh: Mộc Thanh

    Trong năm học 2009 – 2010, chương trình dạy tiếng dân tộc thiểu số tiếp tục được mở rộng tại hai trường tiểu học Hùng Vương và Lê Văn Tám (huyện Sa Thầy), với 48 học sinh. Tiếp tục đưa tiếng dân tộc thiểu số vào giảng dạy, bảo đảm số học sinh người dân tộc thiểu số được học chữ ngày càng tăng, năm học 2013 – 2014, toàn tỉnh Kon Tum đã có 15 trường dạy tiếng dân tộc Bahnar và Jrai, trong đó có 10 trường dạy tiếng Bahnar với 822 học sinh, 5 trường dạy tiếng Jrai với 269 học sinh. Nhìn chung, đến thời điểm này, đa số học sinh theo học đều nắm được kiến thức kỹ năng cơ bản của chương trình. Kết quả tổng kết năm học 2013 – 2014: Tỷ lệ học sinh đạt trung bình trở lên là 98,5%, trong đó khá, giỏi đạt tỷ lệ 53,4%.

    Bên cạnh đó, công tác dạy tiếng dân tộc thiểu số cho cán bộ, công chức, viên chức trên địa bàn tỉnh Kon Tum cũng được quan tâm và đạt được kết quả đáng ghi nhận. Đến cuối năm 2013, các Trung tâm giáo dục thường xuyên đã mở được 71 lớp, với 3.449 cán bộ, công viên chức theo học các thứ tiếng như Xơ Đăng, Bahnar, Jrai, Dẻ Triêng. Hầu hết các học viên theo học đều đã phát huy được hiệu quả khi về địa bàn công tác, đã thực sự xóa khoảng cách ngôn ngữ giữa cán bộ, công viên chức với người dân bản địa.

    Nhiều giáo trình song ngữ đã được biên soạn để các trò vừa học tiếng Việt vừa học tiếng của dân tộc mình. Mộc Thanh

    Bà Phạm Thị Trung, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Kon Tum, khẳng định: Công tác dạy và học tiếng dân tộc thiểu số cho học sinh phổ thông và cán bộ công chức, viên chức trên địa bàn tỉnh dù còn gặp nhiều khó khăn, nhưng đã đạt được nhiều kết quả khả quan. Số học sinh dân tộc thiểu số được xóa mù chữ ngày càng cao, các cán bộ, công chức, viên chức sau khi theo học đã phát huy được hiệu quả trong công tác nắm địa bàn, giao tiếp với người dân bản địa góp phần vào công tác phát triển kinh tế, an sinh xã hội ở địa bàn.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Lạng Sơn: Dạy Tiếng Dtts Cho Đội Ngũ Giáo Viên
  • Chú Trọng Dạy Tiếng Dân Tộc Cho Đồng Bào Dân Tộc Thiểu Số Tây Nguyên
  • Dạy Tiếng Dân Tộc Thiểu Số Cho Học Sinh
  • Dạy Học Tiếng Anh Qua Hình Ảnh Cho Trẻ Em (Con Vật, Trái Cây)
  • Phương Pháp Dạy Bé Học Tiếng Anh Con Vật Giúp Bé Học Nhanh Nhớ Lâu
  • Dạy Tiếng Dân Tộc Thiểu Số Cho Học Sinh

    --- Bài mới hơn ---

  • Chú Trọng Dạy Tiếng Dân Tộc Cho Đồng Bào Dân Tộc Thiểu Số Tây Nguyên
  • Lạng Sơn: Dạy Tiếng Dtts Cho Đội Ngũ Giáo Viên
  • Dạy Tiếng Dân Tộc Thiểu Số Ở Kon Tum
  • Chuyện Dạy Tiếng Dao Cho Cán Bộ:chuyện Dạy Tiếng Dao Cho Cán Bộ
  • Truyền Dạy Chữ Nôm Dao Góp Phần Bảo Tồn Di Sản Văn Hóa Dân Tộc
  • Việc dạy tiếng dân tộc thiểu số cho học sinh còn nhiều khó khăn.

    Tỉnh Gia Lai hiện có gần 400.000 học sinh, trong đó học sinh là người dân tộc thiểu số chiếm gần 45%, chủ yếu là học sinh người dân tộc Jrai, Bahnar. Ngành Giáo dục và Đào tạo tỉnh Gia Lai đã tổ chức triển khai chương trình dạy tiếng Jrai, Bahnar và coi đây là một môn học tự chọn trong các trường học từ năm 2006 theo Quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

    Tuy nhiên, vì nhiều lý do, việc tổ chức dạy tiếng dân tộc cho học sinh dân tộc thiểu số đang gặp nhiều khó khăn, số học sinh theo học tiếng dân tộc thiểu số ngày một giảm.

    Theo số liệu thống kê từ Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Gia Lai, năm học 2014-2015, số học sinh theo học tiếng Jrai là 7.117 học sinh với 283 lớp, số học sinh học tiếng Bahnar là 1.101 học sinh với 41 lớp. Tuy nhiên, đến năm học 2021-2018, số lượng học sinh theo học tiếng Jrai giảm xuống chỉ còn 1.271 học sinh với 48 lớp và 741 học sinh học tiếng Bahnar ở 29 lớp.

    Phú Cần, xã Phú Cần, huyện Krông Pa cho biết: “Em học tiếng Jrai để bảo tồn chữ viết và tiếng nói của dân tộc mình. Bà con trong làng đều nói tiếng Jrai nên nếu em không học, sẽ không hòa nhập được với mọi người. Lúc trước, lớp học đông lắm, nay các bạn nghỉ gần hết”.

    Lý giải tình trạng học sinh theo học tiếng Jrai và Bahnar giảm mạnh trong khối các trường học, ông Huỳnh Minh Thuận, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Gia Lai cho biết: Để đảm bảo việc dạy 2 tiết/tuần của các môn học tự chọn, các cơ sở giáo dục phải đảm bảo điều kiện cơ sở vật chất như phòng học, sách, thiết bị, tiêu chuẩn, trình độ người dạy, nhu cầu của người học theo tinh thần tự nguyện của phụ huynh và học sinh.

    Từ năm học 2008-2009, sách giáo khoa môn tự chọn tiếng Jrai và Bahnar được cấp miễn phí cho các trường học có tổ chức dạy học tiếng dân tộc. Tuy nhiên, từ năm học 2021-2016, sách không được cấp miễn phí và cũng không được bán trên thị trường.

    Các trường muốn dạy tiếng dân tộc thiểu số phải pho to sách, kinh phí không thu được từ phụ huynh. Đội ngũ giáo viên dạy tiếng dân tộc thiểu số cũng không được đào tạo chuyên ngành, chỉ có chứng chỉ tiếng Jrai hay Bahnar.

    Ngoài ra, từ năm học 2021-2017, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Gia Lai tiếp tục triển khai thực hiện Đề án “Tăng cường tiếng Việt cho trẻ em Mầm non, học sinh Tiểu học vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2021-2020, định hướng đến 2025” theo Quyết định số 1008/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

    Trong điều kiện không thể dạy học tăng buổi trong tuần hoặc dạy học 2 buổi/ngày, các trường đã điều chỉnh giảm nội dung, thời lượng dạy học các môn học khác, để tập trung tăng thời lượng tiếng Việt cho học sinh dân tộc thiểu số trên địa bàn. Đây cũng là một trong những lý do các trường học buộc phải giảm hoặc bỏ dạy tiếng Jrai, Bahnar cho học sinh để có thời gian tăng cường dạy tiếng Việt.

    Nhiều trường không đủ điều kiện, khó tổ chức mở lớp do gặp khó khăn về sách giáo khoa, thời lượng bố trí tiết học, nhu cầu của phụ huynh, đội ngũ giáo viên… là những nguyên nhân khiến việc tổ chức giảng dạy tiếng dân tộc như một môn học tự chọn gặp khó khăn, ông Huỳnh Minh Thuận cho hay.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Dạy Học Tiếng Anh Qua Hình Ảnh Cho Trẻ Em (Con Vật, Trái Cây)
  • Phương Pháp Dạy Bé Học Tiếng Anh Con Vật Giúp Bé Học Nhanh Nhớ Lâu
  • Dạy Tiếng Việt Cho Tây
  • Dịch Thuật Tiếng Campuchia Khmer Sang Tiếng Việt Online Số 1
  • Phạm Xuân Nguyên: Tôi Dạy Tiếng Việt Cho Bộ Đội Campuchia
  • Web hay
  • Guest-posts
  • Chủ đề top 10
  • Chủ đề top 20
  • Chủ đề top 30
  • Chủ đề top 40
  • Chủ đề top 50
  • Chủ đề top 60
  • Chủ đề top 70
  • Chủ đề top 80
  • Chủ đề top 90
  • Chủ đề top 100
  • Bài viết top 10
  • Bài viết top 20
  • Bài viết top 30
  • Bài viết top 40
  • Bài viết top 50
  • Bài viết top 60
  • Bài viết top 70
  • Bài viết top 80
  • Bài viết top 90
  • Bài viết top 100